مقعد چیست؟ عملکرد، ساختار و انواع بیماری‌های مقعد با عکس

مقعد (anus)، دهانه انتهای روده بزرگ و بعد از رکتوم است. در انتهای دستگاه گوارش قسمتی برای خروج مواد زائد و مدفوع وجود دارد که بخش انتهایی راست روده است و به آن مقعد یا آنال گفته می‌شود. رکتوم هم قسمت دیگری از دستگاه گوارش است که در بالای مقعد قرار دارد و مدفوع قبل از خروج، وارد محفظه رکتوم می‌شود.

عملکرد مقعد و رکتوم

دیواره مقعد به دلیل عبور مدفوع، حالت ارتجاعی دارد و توسط دو عضله به نام اسفنکتر داخلی و اسفنکتر خارجی کنترل می‌شود. عضلات اسفنکتر به ایجاد انقباض در دریچه مقعد و کنترل دفع کمک می‌کنند. البته یک دریچه غیر ارادی هم در داخل مقعد وجود دارد که پس از پر شدن رکتوم، مدفوع از طریق آن وارد کانال کوچک مقعد می‌شود. اما دریچه خارجی یک کانال کاملا ارادی است و تا زمانی که فرد اراده نکند، مدفوع خارج نمی‌شود، مگر اینکه آنال بیش از حد پر شده باشد.

مرتبط: خارش مقعد – سوزش مقعد

ساختار مقعد چگونه است؟

مقعد یا آنال از لایه‌های سطحی بدن، از جمله پوست و بخشی از روده تشکیل می‌شود. پوشش رکتوم شامل بافت قرمز و مرطوبی است که حاوی غدد مخاطی است، دقیقاً مانند بقیه پوشش روده. پوشش رکتوم نسبتاً به درد حساس نیست، اما اعصاب مقعد و پوست خارجی مجاور به درد بسیار حساس هستند.

مرتبط: علت درد مقعدی زنان و مردان

دیواره آنال شامل غدد و رگ‌هایی ایست که وظیفه خونرسانی به این بخش را به عهده دارند و به شدت در برابر فشار حساس‌اند. زمانیکه به دلایل مختلف ناحیه مقعد تحت فشار قرار می‌گیرد، عروق دیواره مقعد آسیب دیده و منجر به بروز بیماری‌های مختلف خواهند شد.

همچنین رعایت بهداشت این ناحیه مسئله بسیار مهمی است که باید به آن توجه شود. مقعد ناحیه ای آلوده است و به همین دلیل پس از اجابت مزاج باید اطراف آن کاملا تمیز شود تا این آلودگی به دستگاه تناسلی راه پیدا نکند.

مشکلات و بیماری‌های مقعد در زنان و مردان

گفتیم که این بخش از بدن به دلیل حساسیت زیاد مستعد بروز بیماری‌های مختلف است. بخشی از این بیماری‌ها می‌توانند ریشه گوارشی داشته باشند و بخش دیگری به دلیل عدم رعایت بهداشت این ناحیه ایجاد می‌شوند. در ادامه شایع ترین مشکلات مقعدی را بررسی می‌کنیم:

بی اختیاری در دفع

بی اختیاری مدفوع و گاز، از دست دادن کنترل بر حرکات روده است. این عارضه می‌تواند برای مدت کوتاهی در طول حملات اسهال یا زمانی که مدفوع سفت در رکتوم قرار می‌گیرد (نهفتگی مدفوع) رخ دهد. بی اختیاری مدفوع مداوم می‌تواند در افرادی که دارای نقایص مادرزادی، آسیب به مقعد یا نخاع، افتادگی رکتوم (بیرون زدگی پوشش رکتوم از طریق مقعد)، زوال عقل، آسیب عصبی ناشی از دیابت، تومورهای مقعد یا آسیب به مقعد هستند ایجاد شود.

خارش مقعد

احساس خارش در مقعد یک مشکل بسیار شایع است که بسیاری از افراد به دلایل گوناگون آن را تجربه می‌کنند. البته اغلب پزشکان اختلال خاصی را به عنوان علت خارش مقعد تشخیص نمی‌دهند و خارش بدون درمان پس از مدتی از بین می‌رود. بسیاری از موارد دیگر خارش مقعد به دلیل مسائل بهداشتی است. از بین علل خاص، تنها علل نادری مانند بیماری التهابی روده و سرطان پوست اطراف مقعد جدی در نظر گرفته می‌شوند.

شقاق مقعدی

هرگونه ایجاد زخم و شکاف در پوست ناحیه آنال را با نام شقاق یا فیشر مقعدی می‌شناسند. این عارضه معمولا درد و ناراحتی زیادی برای افراد ایجاد می‌کند و در نوع مزمن تحمل علائم آزاردهنده آن غیر ممکن است.

مطلب مرتبط: شقاق چیست؟

پزشکان یکی از اصلی‌ترین دلایل ایجاد این عارضه را یبوست و خشکی مدفوع می‌دانند. اگر بعد از دو هفته از شروع علائم این عارضه علائم شما بهبود پیدا نکرد، برای درمان شقاق مقعدی باید به دکتر متخصص مراجعه کنید.

بواسیر یا هموروئید

رگ‌های خونی دیواره مقعد اگر دچار آسیب و فشار شوند، ملتهب شده و به شکل زائده‌های بواسیری بروز پیدا می‌کنند. بواسیر یا هموروئید یکی از شایع‌ترین مشکلات نشیمنگاهی در سراسر دنیاست و حدودا 50% افراد به آن مبتلا می‌شوند.

این عارضه انواع مختلف و روش‌های درمانی متفاوتی دارد، اما در حال حاضر عمل بواسیر با لیزر یکی از بهترین روش‌های درمان این عارضه به شمار می‌رود.

کیست مویی

سینوس پیلونیدال یا کیست مویی کمر و باسن، به شکل یک برآمدگی در بالای خط سرین ایجاد می‌شود و معمولا با آبسه و عفونت همراه است. یکی از دلایل ایجاد بیماری کیست مویی، عدم رعایت بهداشت و اصلاح نکردن موهای این ناحیه می‌باشد.

وقتی مو به زیر پوست ناحیه دنبالچه برمی‌گردد، باعث ایجاد کیست مویی یا همان سینوس پیلونیدال می‌شود. معمولا تنها راه درمان کیست مویی جراحی است که در حال حاضر با استفاده از روش نوین لیزر هم این درمان قابل انجام است.

تنگی مقعدی

شایع‌ترین علت تنگی مقعد، جراحی برای برداشتن هموروئید، زگیل مقعد یا فیستول است. جراحی می‌تواند بافت اسکار سفت ایجاد کند که منجر به تنگی می‌شود. علل دیگر عبارتند از بیماری التهابی روده مانند کرون، عفونت یا درمان پرتودرمانی سرطان در ناحیه باشد.

آبسه مقعدی

آبسه مقعد یا آنورکتال حفره ای پر از چرک است که در اثر حمله باکتری‌ها به غده ترشح کننده مخاط در مقعد و رکتوم ایجاد می‌شود. سپس عفونت ایجاد شده باعث احساس درد و تورم در اطراف مقعد می‌شود. بهتر است درمان آبسه مقعدی و تخلیه چرک باید انجام شود، زیرا عفونت درمان نشده آبسه می‌تواند منجر به فیستول شود.

فیستول

فیستول مقعدی نوعی اتصال غیر طبیعی میان دو بافت از مقعد است که معمولا در نتیجه عفونت آبسه ایجاد می‌شود. برای درمان فیستول مقعدی هم جراحی با روش‌های مختلف پیشنهاد می‌شود.

پرولاپس یا بیرون زدگی مقعد

پرولاپس رکتوم وضعیتی است که در آن بخشی یا تمام دیواره رکتوم از مقعد بیرون می‌زند. بیرون زدگی معمولاً به دلیل ضعیف شدن عضلات اسفنکتر و ماهیچه‌هایی است که از راست روده محافظت می‌کنند.

سرطان مقعد

این عارضه به معنی رشد بی رویه سلول‌های سالم بدن است که باعث ایجاد تومور می‌شوند و ممکن است باعث سرطانی شدن بافت‌های مجاور هم شوند. برای درمان سرطان مقعد، از روش‌های شیمی درمانی و پرتو درمانی استفاده می‌شود.

درمان بیماری‌های مقعد

همانطور که در مقاله عنوان کردیم، بیماری‌های مقعدی از انواع مختلفی ایجاد شده و روش درمان هر یک از عارضه‌ها متفاوت است. برای تشخیص و درمان بیماری مقعد باید به متخصص جراح عمومی، جراح گوارش یا متخصص بیماری‌های آنورکتال مراجعه کنید. هر یک از روش‌های درمان دارویی، جراحی و لیزر بیماری‌های مقعدی با توجه به نوع و شدت بیماری ممکن است توسط پزشک تجویز شود.

کلینیک پایتخت یکی از بهترین مراکز تشخیص و درمان بیماری‌های مقعد و نشیمنگاه در تهران است که جهت تعیین وقت و مراجعه به کلینیک می‌توانید با شماره 88870896-021 تماس بگیرید.