بی اختیاری مدفوع هر آنچه باید بدانید

بی اختیاری مدفوع چیست؟

بی اختیاری یعنی عدم توانایی در کنترل مدفوع یا گاز در زمان لازم . کنترل مدفوع برای فعالیت های روزانه بسیار ضروری است و اهمیت آن تا زمانیکه اختلالی پیش نیامده برای فرد مشهود نمیشود . کنترل گاز یا مدفوع طی عملیات پیچیده ای صورت میگیرد و چندین اندام درگیر این کار هستند. روده ی بزرگ و رکتوم و مقعد همگی بخشی از سیستم گوارشی هستند . روده ی بزرگ بشکل لوله ای عضلانی با حدود ۱ الی ۱٫۵ متر و رکتوم با ۱۵ سانتیمتر و مقعد با حدود ۳ سانتمیتر در انتها می باشند.شکل۱

بی اختیاری مدفوع

غذای نیمه هضم شده از روده ی کوچک وارد روده ی بزرگ شده ، مواد مغذی و آب از آن جدا و مابقی بصورت مدفوع طی یکسری انقباض های هماهنگ شده به رکتوم میروند. رکتوم با ورود مدفوع شل میکند و محلی میشود برای ذخیره ی آن. در این بین ، عضله های اطراف مقعد و عضله های اسفینکتر منقبض و از دفع گاز و مدفوع جلوگیری میکنند. هنگامی که اسفینکترهای مقعد منقبض میشوند ، عضله های درونی اطراف مقعد بنام اسفینکترهای درونی شل میکنند تا مدفوع به کانال مقعد ورود کند. در اینجا حسگرهای عصبی تفاوت بین گاز و مدفوع را شناسایی و حالت مدفوع را مشخص میکنند (نرم یا شل). سیگنالها به مغز ارسال و نیاز به اجابت مشخص میشود. اگر زمان و محل برای اجابت مناسب باشد عضله های اسفینکتر مقعد و همچنین عضله های لگن شل میکنند و عضله های شکم برای دفع منقبض میشوند. عکس۲و۳٫

بی اختیاری مدفوع

عواملی از قبیل مدفوع شل ، رکتوم ، مقعد یا عصب های آسیب دیده یا مریض همگی در بی اختیاری مدفوع دخیل هستند. عکس۳

بی اختیاری مدفوع هم برای بیمار و هم جامعه بسیار مشکل ساز است. بیمار کلا بخاطر آغشته شدن لباس بطور اتفاقی بسیار خجالت زده است. متاسفانه خیلی از این بیماران بطور پنهان رنج میبرند و حتی قضیه را با افراد خانواده و یا پزشک در میان نمی گذارند. بی اختیاری باعث میشود تا این افراد از یک سری فعالیت های اجتماعی دوری ، کار خود را منتقل یا تعویض و حتی روی رابطه های شخصی آنها اثر بگذارد. هزینه های پزشکی ، پرستاری و روزهای از دست رفته از کار هم بر جامعه اثر دارند.

بی اختیاری تا چه حد عمومی است؟

مشکل میتوان تعداد افراد مبتلا به بی اختیاری را تخمین زد و دلیل اصلی اینست که بیماران معمولا مشکل خود را پنهان میکنند . لذا میزان بی اختیاری در مردم بین ۱٫۵ الی ۱۸ درصد متغیر است . طبق آمار تلفنی که در آمریکا گرفته شده ۲٫۲ درصد از مردم علائم بی اختیاری داشته اند که ۳۰ درصد از این آمار متعلق به افراد بالای ۶۵ سال و در زنان دوبرابر مردان بوده است. اهمیت قضیه در این است که این وضعیت از آنچه انتظار میرفت حاد تر می باشد. بیمار نباید احساس تنهایی کند و از درمیان گذاشتن مشکل با اطرافیان یا پزشک بترسند . درمان بی اختیاری مدفوع کیفیت زندگی را به مراتب بهبود میبخشد.

چه کسانی در معرض بی اختیاری هستند؟

عوامل خطر برای بی اختیاری مدفوع بدین شرح میباشند:

  • جنسیت (زن) . این مشکل در زنان تقریبا دوبرابر مردان است چون عضله های اسفینکتر مقعد هنگام زایمان معمولا آسیب میبینند. این آسیب میتواند بصورت پاره شدن عضله ی اسفینکتر و یا آسیب دیدن عصب های پودندال (کنترل کننده ی عضلات مقعد) باشد.
  • سن بالا . بی اختیاری در افراد مسن بیشتر دیده میشود. عملکرد مقعد با گذشت زمان تضعیف و در اشخاص مسن باعث بی اختیاری میشود. در ضمن بیماری های عصبی در این گروه سنی عمومی تر است.
  • بیماری های کلی . بی اختیاری در منزل سالمندان و بیمارستان که بیمار کم تحرک است و یا رفتن به توالت برایش مقدور نیست .
  • زایمان قبلی . مخصوصا در افرادی که اپی زیاتموی (برش جراحی) یا فورسپس یا حاملگی بلند مدت داشته اند. در بیش از ۳۵ درصد از زنانی که زایمان طبیعی دارند آسیب دیدگی اسفینکتر تشخیص داده نمیشود و احتمال این آسیب دیدگی با استفاده از ابزار و فورسپس بیشتر است. این آسیبها در سنین پایین با عضله های کف لگن جبران میشوند ولی در نهایت خود را در سنین بالا نشان میدهند.
  • جراحی آنورکتال قبلی . بیمارانی که تحت جراحی شقاق (کیسه ی چرکی) یا فیستول مقعد (مسیر غیرعادی بین روده و اندام های مجاور یا بین روده و سطح پوست) قرار گرفته اند و یا هموروئید دارند (اگر به عضله های اسفینکتر آسیب رسیده باشد).
  • رکتوم برداشته شده. بیمارانی که بخش یا کل رکتوم آنها برداشته و به بخش دیگر روده متصل شده است ، چون دیگر محلی برای ذخیره ی ضایعات مثل رکتوم اصلی وجود ندارد.
  • پرتو به لگن. افرادی که لگن آنها تحت پرتودرمانی قرار گرفته و عصب های کنترل کننده ی مقعد آسیب دیده اند.

علائم بی اختیاری چیست؟

بی اختیاری متغیر است : از عدم کنترل های جزئی (گاز) تا عدم کنترل کل مدفوع و آن هم بدون هشدار.     بی اختیاری برای برخی فقط هفتگی یا ماهیانه است و برای برخی روزانه. در برخی افراد هم بی اختیاری با تغییر حالت مدفوع تشدید میشود ، مثلا مدفوع سفت قابل کنترل ولی مدفوع نرم غیر قابل کنترل است.

در بعضی بیماران هشدار و نیاز به اجابت غیرعادی میشود یعنی بیمار اصلا حس اجابت ندارد ولی یکباره مدفوع شل یا سفت خارج میشود. بعضی ها هم احساس فوریت دارند ، یعنی حس اجابت دارند ولی نمیتوانند مدفوع را برای بلند مدت نگه دارند . بیمار میخواهد همیشه در نزدیکی توالت باشد و از وضعیت هایی که به توالت دسترسی ندارند اجتناب می ورزد.

بی اختیاری چگونه تشخیص داده میشود؟

برای تشخیص بی اختیاری بررسی دقیق سابقه ی بیمار و گوش دادن به مشکلاتش لازم است. پزشک باید با طرح سئوال شدت علائم را دقیقا بررسی کند که شامل دفعات بی اختیاری گاز و مدفوع شل یا سفت ، حس نیاز به اجابت ، تاثیر بی اختیاری بر روند زندگی (نیاز به گذاشتن پارچه) و شدت علائم است.

سابقه ی دقیق جراحی ها و داروهای مصرف شده نیز لازم است. این موارد شامل هرگونه جراحی رکتوم قبلی و نوع آن ، سابقه ی اسهال ، التهاب و کولیت روده ، مشکلات کف لگن مانند بی اختیاری در ادرار یا پرولاپس رکتوم (که رکتوم برمیگردد و از بدن بیرون میزند) ، سابقه بیماری های عصبی ، داروها و سابقه بیماری های زنانه میباشند.

پس از بررسی کامل سابقه ی بیمار ، معاینه ی کامل جسمی میتواند دلیل بی اختیاری را مشخص و برای درمان برنامه ریزی شود. معاینه ی جسمی شامل مقعد و پوست اطرافش ، معاینه ی مقعد با انگشت و آنوسکوپی (مشاهده ی درون مقعد با دوربین) می باشند.

برای تایید و یافتن علت اصلی بی اختیاری آزمایشات دیگری هم شاید لازم شوند مثل سونوگرافی از مقعد که طی آن میله ای بداخل مقعد فرو رفته و دستگاه قادر به پخش تصاویر از عضله ها و هرگونه موارد غیرعادی میباشد. این عمل مخصوصا اگر قرار است روی عضله ها جراحی شود بسیار ضروری است.

یک تست دیگر بنام مانومتری آنورکتال است که فشارسنج بدرون مقعد فرستاده تا فشار رکتوم و مقعد را بسنجد. در این تست از بیمار خواسته میشود مثل زمانیکه میخواهد اجابت کند عضله ها را منقبض و شل کند . بادکنکی کوچک بر سر ابزار متصل است که رکتوم را باد کرده و فشار سنجیده میشود. در این حالت معلوم میشود عضله ها تا چه اندازه میتوانند فشار وارد کنند و همچنین رکتوم به عنوان محل ذخیره تا چقدر درست عمل میکند.

برای ارزیابی بی اختیاری تست های دیگری مانند کولونوسکوپی ، الکترومایوگرافی (برای تست عصب های پودندال) و دفیکوگرافی هم موجودند. در کولونوسکوپی داخل روده توسط دوربین مشاهده و بازرسی میشود. در این تست میتوان به بیماری هایی از قبیل کولیت پی برد و یا مشکلات دیگر مانند پولیپ یا سرطان را رد کرد. در الکترومایوگرافی (EMG) عصب های پودندال که مقعد را کنترل میکنند و ممکن است بدلایل عصبی بی اختیاری رخ دهد تست میشود. در دفیکوگرافی با استفاده از اشعه ایکس یک سری عکس طی عمل اجابت گرفته میشود تا عملکرد ضعیف عضلات کف لگن و علت های کالبدی ارزیابی شوند.

درمان بی اختیاری چگونه است؟

درمان ها بسیار متنوع هستند و میتواند از دارو تا جراحی استفاده کرد. باید خاطر نشان کرد هر فرد نیاز به درمان خاص خود دارد و برای همه یکسان نیست . ضمنا شاید بیمار نخواهد تحت درمان قرار گیرد و یا میخواهد آن را به تعویق بیاندازد . هرچند عدم درمان خطر خاصی ایجاد نمیکند ولی مسلما آسیب های بلند مدت عضلات مقعد خود بخود بهتر نمیشوند و به تاخیر انداختن درمان شاید منجر به مشکلات حاد دیگر شود. لذا در خصوص مزیت و خطر هر نوع درمان باید با پزشک مشورت شود.

بدون در نظر گرفتن نوع درمان ، بیمار باید در مورد نتیجه نهایی واقع بین باشد. هدف اصلی رساندن بیمار به وضعیتی قابل قبول است تا بتواند به فعالیت های روزمره ای که قبلا نمیتوانست انجام دهد برگردد و از آنها لذت ببرد ، ولی نباید انتظار رفع کامل و بی نقص بی اختیاری داشته باشد.

درمان بی اختیاری بدون جراحی

در مواردی که درمان نیاز به جراحی نداشته باشد میتوان از تغییر رژیم غذایی ،‌ دارو برای حجیم کردن مدفوع ، داروهای ضد اسهال و بیوفیدبک استفاده کرد. این برنامه ها برای بی اختیاری های ملایم اولین انتخاب هستند . در رژیم غذایی باید از غذاهایی که ملین هستند دوری و مصرف فیبر را زیاد کرد مانند غلات سبوس دار ، سبزیجات ، میوه و آجیل. وارد کردن حجم زیادی از فیبر به رژیم غذایی حتی در سلامتی ، کمی مشکل است ولی فیبر آب موجود در مدفوع را جذب و آن را حجیم میکند که در اینصورت حسگرهای رکتوم نیاز به اجابت را بهتر حس میکنند و ترشحات کمتر میشوند. در این راستا مصرف مکمل های فیبری هم توصیه میشود.

داروهای ضد اسهال مانند loperamide (Imodium™)  یا dephenoxylate برای درمان بی اختیاری مفید هستند. کلا کنترل مدفوع سفت برای مقعد راحتر است و برای همین تغییر حالت مدفوع از شل به سفت در درمان بی اختیاری لازم است.

بیوفیدبک درمانی است که طی آن بیمار از طریق بصری ، گفتاری و دیگر اشکال اطلاعاتی قادر به تشخیص اجابت و منجر به بهبود و عکس العمل عضلات اسفینکتر میشود . در این جلسات بکمک متخصص تعلیم دیده به بیمار تمرین هایی برای تقویت عضلات اسفینکتر و کف لگن داده میشود.

درمان بی اختیاری با جراجی

عملیاتی از قبیل: تزریق بیومتریال درون کانال مقعد ، درمان کانال مقعد با رادیوفرکانس ، ترمیم عضلات مقعد آسیب دیده ، تحریک عصب sacral ، اسفینکتر مصنوعی ، جابجایی عضله برای تقویت اسفینکتر مقعد و ایجاد شکاف در درمان بی اختیاری استفاده میشوند.

با تزریق بیومتریال به مقعد ، کانال بزرگتر و مکانیزم انقباض مقعد تقویت میشود. مواد استفاده شده معمولا microbeads یا dextranomer با پوشش کربن یا سیلیکون است. عمل طی بی حسی یا بیهوشی صورت میگیرد. این درمان بخاطر راحتی بسیار مناسب است چون جراحی کلی لازم نیست و غالبا در مطب پزشک انجام میشود.

وارد کردن انرژی رادیوفرکانس به کانال مقعد برای بی اختیاری تاثیر دارد هرچند مکانیزم و دلیل اصلی این تکنیک هنوز درک نشده است. این تکنیک معمولا در اتاق عمل طی بیهوشی انجام میشود و انرژی توسط دستگاهی که درون کانال قرار میگیرد داده میشود و در برخی مواقع منجر به کمی زخم یا سفت شدن عضله های کانال مقعد میگردد.عکس۵

درمان بی اختیاری

عکس۵

 

ترمیم مستقیم عضلات آسیب دیده ی اسفینکتر مقعد یا sphincteroplasty  یک درمان بسیار مناسب برای بیمارانی است که طی زایمان دچار آسیب دیدگی اسفینکتر شده اند. ترمیم زخم باعث میشود عضلات مقعد بهتر فشار وارد کنند. این ترمیم در اتاق عمل طی بیهوشی انجام میگیرد و بیمار یک شب بستری میشود. این تکنیک چندین سال قدمت دارد و روی آن بررسی کامل شده است. طبق تحقیقات ، نتیجه کار خوب است ولی در بلند مدت امکان عود بی اختیاری وجود دارد. شکل۶

درمان بی اختیاریشکل۶

 

تحریک عصب sacral روشی است که به استخوان خاجی (دنبالچه) برای تحریک عصبهای کنترل کننده ی مقعد و اطراف آن شوک الکتریکی وارد میشود. عملکرد این تحریک کننده مشابه دستگاه تنظیم ضربان قلب است و چون روشی حساس و منحصر بفرد است لذا در چند مرحله انجام می شود. اول سیم درون دنبالچه قرار میگیرد و به دستگاهی که بیمار بمدت دو هفته می پوشد متصل میشود. بیمار قبل و بعد از اتصال دستگاه آمار اجابت های روزانه را نگه میدارد. اگر طی این دو هفته بیمار بیش از ۵۰ درصد کاهش بی اختیاری داشته باشد سپس دستگاه تحریک کننده بطور دائمی برایش نصب میشود. دستگاه زیر پوست دنبالچه قرار میگیرد. دلیل اصلی اینکه چگونه تحریک کننده ی عصب روی این مشکل جواب میدهد هنوز به خوبی درک نشده است. نتیجه ی تحقیقات در آمریکا و اروپا نشان میدهد که با این نوع درمان بیش از ۸۰ درصد از بیماران کاهش قابل ملاحظه ای در بی اختیاری داشته اند. عکس۷

درمان بی اختیاریعکس۷

 

اسفینکتر مصنوعی روشی است که یک کاف پلاستیکی با بادکنک در مقعد قرار میگیرد. بادکنک از طریق مخزن با مایع پر میشود . وقتی بیمار حس اجابت دارد ، با فشردن مکرر پمپ که زیر پوست دنبالچه قرار دارد مخزن پر میشود. پمپ زدن باعث خالی شدن کاف و حرکت مایع از کاف بدرون مخزن و درنتیجه عبور مدفوع از مقعد میشود. اسفینکتر مصنوعی تحت بیهوشی در اتاق عمل انجام میشود و بخاطر عفونت های احتمالی باید مراقبت های لازم به عمل آیند. عکس۸

درمان بی اختیاری

جابجایی عضله برای تقویت اسفینکتر مقعد (gracilis interposition) تکنیکی است که عضله ی gracilis  از پا برداشته و به اطراف مقعد کشیده میشود . با این روش مکانیزم انقباضی مقعد تقویت شده و جلوی بی اختیاری را میگیرد. خطر کلی این روش عفونت ، خونریزی و بازبینی مکرر است. این تکنیک هنوز عمومی نشده ولی برای بیماران خاص میتواند گزینه ی مناسبی باشد.عکس۹

درمان با جراحی

عکس۹

در خاتمه ، ایجاد کلوستومی برای بیمارانی که ناتوان هستند یا درمان های دیگر ناموفق بوده بهترین راه درمان باشد. در کلوستومی ، روده از جداره ی شکم خارج و محتوا به کیسه ی خارجی تخلیه میشود. هرچند اکثر بیماران مایل به انجام این روش نیستند ولی پس از عمل رضایت دارند چون مشکل بیمار تحت کنترل قرار میگیرد و اجابت ها قابل پیش بینی میشوند. این روش تحت بیهوشی و در اتاق عمل انجام میشود. هرچند این روش در کنترل بی اختیاری به خوبی جواب میدهد ولی خطراتی از قبیل خون ریزی و عفونت به همراه دارد.عکس۱۰

درمان با جراحی

نتیجه گیری

بی اختیاری مدفوع یک وضعیت تضعیف کننده است و دلایل و علائم گوناگونی میتواند داشته باشد. درمان بی اختیاری هم با دارو و هم با جراحی انجام پذیر است. لذا گفتگوی دقیق با پزشک درخصوص شدت ، دلیل و درمان های ممکن برای هر بیمار ضروری است.

سئوالات از جراح

  • برای بررسی بی اختیاری چه آزمایشاتی در نظر دارید؟
  • شدت بیماری من در مقایسه با بیماران دیگر چیست؟
  • چه اهداف واقعی خواهیم داشت؟
  • گزینه های غیرجراحی چیست؟
  • درمان با دارو چقدر موثر است و خطراتش چیست؟
  • گزینه های جراحی چه هستند؟
  • درمان با جراحی چقدر موثر است و خطراتش چیست؟
  • اگر درمان خاصی جواب نداد آیا گزینه ی دیگری موجود است؟
  • پس از جراحی انتظار چه چیزی داشته باشم؟
  • تسکین درد پس از جراحی به چه صورت خواهد بود؟
  • اگر در پی درمان نباشم با چه خطراتی مواجه هستم؟

clinic-colorectal1

پذیرش: از شنبه تا پنجشنبه فقط با تعیین وقت قبلی

لطفا از طریق تلفن یا فرم تعیین وقت اینترنتی نسبت به گرفتن وقت اقدام نمائید.
با تشکر.

۰۹۱۹۷۷۱۵۵۲۷ | ۰۹۱۹۷۷۱۵۵۲۸
پاسخگویی همه روزه از ساعت ۹ تا ۲۲ حتی روزهای تعطیل
آدرس: میدان ونک، خیابان ملاصدرا، خیابان پردیس، نبش زاینده رود، پلاک ۱۶ طبقه دوم

تعیین وقت اینترنتی

نام

تلفن شما (الزامی)

پیام شما

نظرات کاربران در مورد این مطلب

پاسخ دهید

ایمیل شما محفوظ خواهد ماند. موارد ضروری مشحص شده ند *

شما مجاز هستید تا از تگ های HTML زیر استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

پاک کردن ارسال