سندروم روده‌‌ تحريک پذير(IBS) چیست و چگونه درمان می شود

سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) یک بیماری شایع است که معده و روده‌ و به طور کلی دستگاه گوارش را تحت تأثیر قرار می‌دهد. علائم سندروم روده تحریک پذیر شامل گرفتگی، درد شکم، نفخ، گاز و اسهال یا یبوست یا هر دو است. IBS یک بیماری مداوم است که نیاز به مدیریت طولانی مدت دارد.

فقط تعداد کمی از افراد مبتلا به IBS علائم شدیدی دارند. برخی از افراد می‌توانند علائم خود را با مدیریت رژیم غذایی، سبک زندگی و استرس کنترل کنند. علائم شدیدتر را می‌توان با دارو و مشاوره درمان کرد. این علائم ممکن است در مدت زمان طولانی، گاهی اوقات برای سال‌ها، رخ دهند.

IBS باعث تغییر در بافت روده یا افزایش خطر سرطان روده بزرگ نمی‌شود.

سندروم روده تحریک پذیر چیست؟

IBS يكی از انواع مختلف اختلالات دستگاه گوارشی است كه طی آن روده عملكرد عادی ندارد ولی هيچ مشكل غيرعادی هم در اندام‌ها يا در آزمايشات ديده و يافت نمی‌شود. برخی اوقات سندروم روده تحریک پذیر به نام‌های كولون اسپاستيک، كوليت اسپاستيک، كوليت مخاطی يا معده عصبی معرفی می‌شوند كه البته این اصطلاحات قديمی هستند. IBS را نبايد با بيماری التهاب روده بزرگ (معروف به IBD) مانند كرون يا كوليت اشتباه گرفت. بايد توجه داشت كه درمان IBS با دارو است و جراحی نقشی در رفع اين مشكل ندارد.

سندرم روده تحریک پذیر معمولا یک مشکل مادام العمر است. هیچ درمانی وجود ندارد، اما تغییر رژیم غذایی و داروها اغلب می‌توانند به کنترل علائم کمک کنند. تنسموس یکی از عارضه های گوارشی است که سندروم روده تحریک پذیر می تواند باعث آن شود.

بیشتر بخوانید: اسهال در بارداری نشانه چیست؟ آیا خطرناک است؟

علائم سندروم روده تحریک پذیر یا IBS چيست؟

افراد ممکن است ترکیبات متفاوتی از علائم داشته باشند که یکی از آنها غالب است، در حالی که بقیه به صورت تصادفی و غیرقابل پیش بینی رخ می دهند. این علائم از ملايم تا شديد و در هر فرد متفاوت و هميشه در حال تغيير است. عمده ترين علامت سندروم روده تحریک پذیر به شرح زیر است:

• درد شكم
• پر بودن معده
• گاز و نفخ
• تغيير حالت و شکل مدفوع
• اسهال خونی يا يبوست (يا هردو در زمان‌های متفاوت) دارند.
• گرفتگی شکم
• خروج ترشحات
• حس فوریت یا تخلیه ناتمام در اجابت

ناراحتی‌های ناشی از IBS معمولا پس از اجابت رفع می‌شوند.

شکل مدفوع در سندروم روده تحریک پذیر

افراد با سندروم روده تحریک پذیر، الگوی حرکات روده ای متفاوتی دارند. موارد زیر ممکن است رخ دهد:

• حرکات روده ممکن است بیشتر از حد معمول (اسهال) یا کمتر (یبوست) باشد. به عنوان مثال، ممکن است بیش از 3 بار در روز یا کمتر از 3 بار در هفته اجابت مزاج داشته باشید.
• شکل مدفوع در سندروم روده تحریک پذیر ممکن است در اندازه یا قوام متفاوت باشد. مدفوع ممکن است سفت و کوچک، نازک به اندازه مداد، یا شل و آبکی باشد.
• نحوه دفع مدفوع تغییر می کند. ممکن است زور بزنید، نیاز فوری به اجابت مزاج داشته باشید، یا احساس کنید که مدفوع را به طور کامل دفع نکرده اید.
• ممکن است نفخ یا احساس گاز در روده داشته باشید.
• بسیاری از افراد مبتلا به IBS بین یبوست و اسهال به عقب و جلو می روند.

https://stanfordhealthcare.org/medical-conditions/digestion-and-metabolic-health/irritable-bowel-syndrome/symptoms.html

علت IBS چيست؟

علت دقیق سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) مشخص نیست ولی علائم حاكی از عملكرد غيرعادی يا ارتباط نادرست بين سيستم عصبی و عضله‌های روده است. عواملی که به نظر می‌رسد در آن نقش دارند عبارتند از:

• انقباضات عضلانی در روده: دیواره‌های روده‌ها با لایه‌هایی از عضله پوشیده شده‌اند که هنگام حرکت غذا در دستگاه گوارش منقبض می‌شوند. انقباضاتی که قوی‌تر و طولانی‌تر از حد معمول هستند می‌توانند باعث گاز، نفخ و اسهال شوند. انقباضات ضعیف می‌توانند عبور غذا را کند کرده و منجر به مدفوع سفت و خشک شوند.
• سیستم عصبی: مشکلات مربوط به اعصاب در سیستم گوارش ممکن است باعث ناراحتی شود. سیگنال‌های ضعیف هماهنگ بین مغز و روده‌ها می‌تواند باعث شود بدن نسبت به تغییرات فرآیند گوارش، بیش از حد واکنش نشان دهد و منجر به درد، اسهال یا یبوست شود.
• عفونت شدید: سندرم روده تحریک‌پذیر می‌تواند پس از یک دوره شدید اسهال ناشی از باکتری یا ویروس ایجاد شود. به این حالت گاستروانتریت می‌گویند. سندرم روده تحریک‌پذیر همچنین ممکن است با افزایش باکتری در روده‌ها، مرتبط باشد.
• استرس در اوایل زندگی: افرادی که در معرض وقایع استرس‌زا، به ویژه در دوران کودکی، قرار دارند، علائم بیشتری از سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) نشان می‌دهند.
• تغییر در میکروب‌های روده: به عنوان مثال، می‌توان به تغییر در باکتری‌ها، قارچ‌ها و ویروس‌ها اشاره کرد که معمولاً در روده‌ها زندگی می‌کنند. میکروب‌ها در افراد مبتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر ممکن است با میکروب‌های افرادی که به IBS مبتلا نیستند، متفاوت باشد.

گاهی اوقات IBS پس از مسمومیت غذایی یا عفونت روده (آنتریت) در فرد ایجاد می‌شود. اخیراً کشف شده که در برخی از بیماران IBS تغییراتی در روشی که مغز عملکردهای روده را کنترل می‌کند و همچنین در نحوه ارسال اطلاعات توسط روده به مغز ایجاد می‌شود.

از کجا بفهمیم سندروم روده تحریک پذیر داریم؟

هیچ آزمایشی برای تشخیص قطعی سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) وجود ندارد، در عوض قبل از گذاشتن نام IBS روی بيمار بايد تمام بيماری‌های ديگر را در وی رد و كنار گذاشت. معاينه كامل جسمی و بررسی دقيق سابقه بيمار توسط جراح يا متخصص دستگاه گوارش برای رد كردن بيماری‌های جدی تر ضروری است. بنابراین آزمايشاتی از قبیل:

تست خون ، تست مدفوع ، سيگموئيدوسكوپی و كولونوسكوپی و عكس با اشعه ايكس تجویز می‌شود.

ويژگی‌های خاصی كه برای تشخيص سندروم روده تحريک پذير لازم اند، دل درد يا ناراحتی شكم حداقل 3 روز در ماه طی 3 ماه و داشتن يک يا دو مورد از موارد ذيل است:

• بهتر شدن علائم پس از اجابت مزاج
• تغيير شکل مدفوع و دفعات آن
• شروع علائم در سن 50 سالگی، مشكلات شبانه كه باعث بيداری بيمار می‌شوند، استفاده از آنتی بيوتيک و سابقه بيماری‌هايی مانند التهاب روده بزرگ يا سرطان در خانواده.
• اگر بدن در جذب لاكتوز مشكل دارد ميتوان بمدت 2 هفته غذاهای بدون لاكتوز مصرف كرد تا اين مورد برای پزشک تاييد شود.
• تب، پايين بودن ميزان گلبول قرمز خون، خونريزی مقعد و كم شدن بی دليل وزن، هيچ يک نشانه IBS نيستند و بايد توسط متخصص پيگيری شوند.

بیشتر بخوانید: علائم سرطان روده بزرگ و نحوه درمان این سرطان

عوامل محرک

علائم سندرم روده تحریک‌پذیر می‌تواند ناشی از موارد زیر باشد:

غذا: نقش آلرژی یا عدم تحمل غذایی در سندرم روده تحریک‌پذیر به طور کامل شناخته نشده است. آلرژی غذایی واقعی به ندرت باعث سندرم روده تحریک‌پذیر می‌شود. اما بسیاری از افراد هنگام خوردن یا نوشیدن برخی غذاها یا نوشیدنی‌ها، علائم سندرم روده تحریک‌پذیر بدتری دارند. این غذاها شامل گندم، لبنیات، مرکبات، لوبیا، کلم، شیر و نوشیدنی‌های گازدار می‌شود.

استرس: اکثر افراد مبتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر در دوره‌های افزایش استرس، علائم بدتر و شدیدتری را تجربه می‌کنند. اگرچه استرس ممکن است علائم را بدتر کند، اما باعث ایجاد آن نمی‌شود.

عوامل خطر

بسیاری از افراد علائم گاه به گاه سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) را نشان می‌دهند. اما اگر موارد زیر را داشته باشید، احتمال ابتلا به این سندرم بیشتر است:

• افراد زیر 50 سال و جوانان
• سندرم روده تحریک‌پذیر در بین زنان شایع‌تر است. درمان با استروژن قبل یا بعد از یائسگی نیز یک عامل خطر برای سندرم روده تحریک‌پذیر است.
• سابقه خانوادگی سندرم روده تحریک‌پذیر دارید.
• اضطراب، افسردگی یا سایر مشکلات سلامت روان داشته باشید.

انواع IBS

انواع سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) چیست؟ محققان سندرم روده تحریک‌پذیر را بر اساس شکل مدفوع در روزهایی که علائم تشدید می‌شوند، طبقه‌بندی می‌کنند. اکثر افراد مبتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر در برخی روزها حرکات روده طبیعی و در برخی دیگر حرکات غیرطبیعی دارند. روزهای غیرطبیعی، نوع سندرم روده تحریک‌پذیر را مشخص می‌کنند:

IBS with constipation (IBS-C): Most of your poop is hard and lumpy.
IBS with diarrhea (IBS-D): Most of your poop is loose and watery.
IBS with mixed bowel habits (IBS-M): You have both hard and lumpy bowel movements and loose and watery movements.

سندرم روده تحریک‌پذیر با یبوست (IBS-C): بیشتر مدفوع سفت و گلوله گلوله است.

سندرم روده تحریک‌پذیر با اسهال (IBS-D): بیشتر مدفوع شل و آبکی است.

سندرم روده تحریک‌پذیر با عادات روده‌ای مختلط (IBS-M): هم حرکات روده سفت و گلوله گلوله و هم حرکات شل و آبکی دارید.

https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/4342-irritable-bowel-syndrome-ibs

تفاوت‌ها مهم هستند. برخی از درمان‌ها فقط برای انواع خاصی از سندرم روده تحریک‌پذیر مؤثر هستند.

درمان سندروم روده تحریک پذير

درمان سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) بر تسکین علائم تمرکز دارد تا بتوانید تا حد امکان بدون علائم زندگی کنید. علائم خفیف اغلب با مدیریت استرس و ایجاد تغییر در رژیم غذایی و سبک زندگی قابل کنترل هستند. سعی کنید:

• از غذاهایی که باعث ایجاد و تشدید علائم می‌شوند پرهیز کنید.
• غذاهای پرفیبر بخورید.
• مایعات فراوان بنوشید.
• مرتب ورزش کنید.
• به اندازه کافی بخوابید.

پزشک ممکن است حذف این غذاها را پیشنهاد کند:

غذاهای پرنفخ: اگر نفخ یا گاز معده دارید، نوشیدنی‌های گازدار و الکلی که منجر به افزایش گاز می شوند، مصرف نکنید.

گلوتن: برخی از افراد مبتلا به IBS در صورت قطع مصرف گلوتن، حتی اگر بیماری سلیاک نداشته باشند، بهبود علائم اسهال را گزارش می‌کنند. گلوتن در غذاهای حاوی گندم، جو و چاودار یافت می‌شود.

FODMAPها: برخی از افراد به کربوهیدرات‌های خاصی مانند فروکتوز، فروکتان، لاکتوز و سایر کربوهیدرات‌ها که به عنوان FODMAP شناخته می‌شوند، حساس هستند. فودمپ‌ها در برخی غلات، سبزیجات، میوه‌ها و لبنیات یافت می‌شوند.

دارو و بهترین قرص برای سندروم روده تحریک پذیر

پزشک ممکن است برای تسکین علائم IBS دارو توصیه کند.

دارو برای درمان سندرم روده تحریک‌پذیر همراه با اسهال:

• لوپرامید
• ریفاکسیمین (زیفاکسان)
• الوکسادولین (ویبرزی)
• آلوسترون (لوترونکس) که فقط برای زنان تجویز می‌شود و با هشدارها و اقدامات احتیاطی ویژه تجویز می‌شود.

برای درمان سندرم روده تحریک‌پذیر همراه با یبوست:

• مکمل‌های فیبر
• ملین‌ها
• لوبیپروستون (آمیتیزا)
• پلکاناتید (ترولانس)

سایر داروها ممکن است به درمان درد شکم کمک کنند، از جمله:

• ضد اسپاسم‌ها
• کپسول‌های روکش‌دار روغن نعناع
• پزشک شما همچنین ممکن است پروبیوتیک‌ها را توصیه کند
• درمان‌های سلامت روان مثل هیپنوتیزم
• یوگا یا مدیتیشن می‌تواند به کاهش استرس کمک کند.
• بیزاکودیل در دوز پایین هم در برخی بیماران جواب داده است.

هنگام استفاده از دارو برای درمان سندرم روده تحریک‌پذیر، دستورالعمل‌های پزشک را دنبال کنید. با پزشک خود در مورد عوارض جانبی احتمالی و اینکه در صورت بروز آنها چه باید کرد، صحبت کنید.

انواع ملین‌های قوی برای رفع یبوست را مشاهده کنید.

براساس گزارش سایت www.mayoclinic.org:

Researchers are investigating new treatments for IBS, such as fecal microbiota transplantation (FMT). Considered investigational at this time, FMT restores healthy intestinal bacteria by placing another person’s processed stool into the colon of a person affected by IBS. Clinical trials to study fecal transplants are currently underway.

محققان در حال بررسی درمان‌های جدید برای سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS)، مانند پیوند میکروبیوتای مدفوع (FMT) هستند. FMT که در حال حاضر در مرحله تحقیقاتی قرار دارد، با قرار دادن مدفوع فرآوری شده فرد دیگری در روده بزرگ فرد مبتلا به IBS، باکتری‌های سالم روده را بازیابی می‌کند. آزمایش‌های بالینی برای مطالعه پیوند مدفوع در حال حاضر در حال انجام است.

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/irritable-bowel-syndrome/diagnosis-treatment/drc-20360064

سبک زندگی و درمان‌های خانگی

تغییرات ساده در رژیم غذایی و سبک زندگی اغلب باعث تسکین IBS می‌شود. بدن شما معمولاً برای پاسخ به این تغییرات به زمان نیاز دارد. سعی کنید:

• فیبر را آزمایش کنید. فیبر به کاهش یبوست کمک می‌کند، اما می‌تواند نفخ و گرفتگی را نیز بدتر کند. سعی کنید به آرامی مقدار فیبر را در رژیم غذایی خود افزایش دهید.
• از غذاهای مشکل‌ساز و غذاهایی که علائم شما را تحریک می‌کنند، پرهیز کنید.
• وعده‌های غذایی را حذف نکنید و سعی کنید هر روز تقریباً در یک زمان مشخص غذا بخورید تا به تنظیم عملکرد روده کمک کنید.
• اگر اسهال دارید، خوردن وعده‌های غذایی کوچک و مکرر باعث می‌شود احساس بهتری داشته باشید. اما اگر یبوست دارید، خوردن مقادیر بیشتری از غذاهای پرفیبر به حرکت غذا در روده شما کمک میکند.
• مرتباً ورزش کنید. ورزش به تسکین افسردگی و استرس کمک می‌کند، انقباضات روده را تحریک می‌کند.

همين كه بدانيم سندروم روده تحريک پذير مشكل جدی و خطر جانی ندارد از استرس می‌كاهد . كم كردن فشارهای روحی، رفتار درمانی، فيزيوتراپی، بيوفيدبک و تكنيک‌های آرامش بخش همگی در رفع مشكلات این بیماری نقش دارند. بيمار با يادداشت كردن غذاها و فعاليت‌های روزانه ميتواند برخی غذاها و يا عواملی كه منجر به IBS می‌شوند را شناسايی كند و جراحی لازم نیست.

درمان گیاهی سندرم روده تحریک پذیر

زنجبیل درمان قطعی سندرم روده تحریک پذیر: اثر گرم کننده زنجبیل بر دستگاه گوارش به تحریک هضم و بهبود حرکت معده کمک می کند و علائمی مانند یبوست و حرکات نامنظم روده را کاهش می دهد. علاوه بر این، خواص ضد استفراغ زنجبیل می تواند به کاهش علائم تهوع و استفراغ که گاهی در مبتلایان به IBS وجود دارد کمک کند.

دمنوش نعناع، بابونه، دارچین، چای سبز، شیرین بیان نیز به عنوان بهترین دمنوش برای روده تحریک پذیر شناخته شده اند.

عوارض و خطرات سندروم روده تحریک پذیر

عوارض و خطرات سندروم روده تحریک پذیر چیست؟
افراد مبتلا به IBS علائمی از جمله درد شکم و گرفتگی عضلات را تجربه می کنند. با IBS، ممکن است اسهال مکرر، یبوست یا هر دو را داشته باشید. یبوست مزمن یا اسهال ناشی از ibs می تواند باعث هموروئید شود.

علاوه بر این، سایر خطرات سندروم روده تحریک پذیر:

• کیفیت پایین زندگی: بسیاری از افراد مبتلا به IBS متوسط ​​تا شدید کیفیت زندگی ضعیفی را گزارش می دهند. تحقیقات نشان می دهد که افراد مبتلا به سندرم روده تحریک پذیر سه برابر بیشتر از افرادی که علائم روده ندارند روز کاری خود را از دست می دهند.
• اختلالات خلقی: تجربه علائم IBS می تواند منجر به افسردگی یا اضطراب شود. افسردگی و اضطراب نیز می توانند IBS را بدتر کنند.

آیا سندروم روده تحریک پذیر باعث سرطان میشود

خیر. سندروم روده تحریک پذیر باعث آسیب بافتی در دستگاه گوارش (معده و روده) نمی شود یا خطر ابتلا به بیماری های جدی تری مانند سرطان روده بزرگ را افزایش نمی دهد.

شایع ترین بیماری های خود ایمنی که دستگاه گوارش را ملتهب می کند – کولیت اولسراتیو و بیماری کرون هستند. سندروم روده تحریک پذیر خطر ابتلا به سرطان را افزایش نمی دهد، اما التهاب ناشی از IBD ممکن است افراد را در معرض خطر بیشتر سرطان روده بزرگ قرار دهد.

درمان IBS چقدر طول می‌کشد؟

رفع علائم سندروم روده تحريک پذير معمولا یک پروسه کند است و شايد شش ماه يا بيشتر طول بكشد و صبوری بسيار مهم است. روده به راحتی در مقابل استرس عکس العمل نشان میدهد و با رعایت یک رژیم غذایی و داروهای مناسب میتوان به راحتی IBS را رفع و بر آن غلبه کرد.

سوالات متداول سندروم روده تحریک پذیر