سندرم دفع سخت مدفوع “ods” چیست {علت،علائم، درمان خانگی}

سندرم دفع سخت مدفوع که در انگلیسی با نام Obstructed defecation syndrome شناخته می‌شود، یک اصطلاح برای توصیف وضعیت بیماران مبتلا به اختلال عملکرد مدفوع و یبوست است. ODS یک مشکل رایج است که کیفیت زندگی بسیاری از بیماران را تحت تاثیر قرار می‌دهد، زیرا افراد مبتلا به آن دچار مشکلاتی در دفع مدفوع هستند.

سندرم دفع سخت مدفوع می‌تواند دلایل فیزیکی یا روانی داشته باشد و در واقع فردی که به این عرضه دچار شده نمی‌تواند به راحتی مدفوع کند. ممکن است فرد نتواند تمام مدفوع را تخلیه کند یا حتی در مواردی دچار بی اختیاری مدفوع شود. بنابراین بیماران مبتلا به ODS علاوه بر اینکه از یبوست رنج می‌برند ممکن است بی اختیاری مدفوع را نیز تجربه کنند.

دفع سخت مدفوع نشانه چیست؟

انسداد مدفوع به معنای دشواری در دفع مدفوع است. این عارضه می‌تواند به دلایل مختلف فیزیکی و روانی باشد. افراد مبتلا به سندرم انسداد مدفوع (ODS) احساس می‌کنند که نمی‌توانند هر زمان که می‌خواهند مدفوع کنند، به اندازه کافی مدفوع نمی‌کنند یا دفع ناقص دارند و کامل تخلیه نمی شوند. آنها از یبوست رنج می‌برند، اما گاهی اوقات از بی‌اختیاری مدفوع نیز رنج می‌برند، زمانی که مدفوع انباشته شده سرریز می‌شود. آنها زمان زیادی را در توالت می‌گذرانند، منتظر می‌مانند یا برای دفع مدفوع (مدفوع) زور می‌زنند. با گذشت زمان، زور زدن بیش از حد و عبور مدفوع سفت می‌تواند عضلات و اعصاب درگیر را تضعیف کند، که به مشکل می‌افزاید.

علت سندرم دفع سخت چیست؟

به طور کلی دو نوع علت سندرم دفع سخت وجود دارد که گاهی اوقات می‌توانند همزمان وجود داشته باشند:

• عملکردی: در این شرایط زمانی که بیمار سعی می‌کند روده خود را باز کند، عضلات لگن شل نمی‌شود یا حتی سفت می‌شود.
• فیزیکی: عارضه‌هایی که به دلیل ضعف در کف لگن مانند رکتوکول، انتروکول و پرولاپس داخلی مقعد ایجاد می‌شوند و باعث انسداد فیزیکی تخلیه می‌شوند یا منجر به تشکیل یک حفره می‌شوند که برخی از محتویات روده را به دام می‌اندازد.

علل فیزیکی ODS

• فتق پرینه: زمانی که اندام‌های شکم یا لگن از کف لگن بیرون می‌زنند.
• افتادگی اندام لگن: زمانی که یکی از اندام‌های لگن از جای خود خارج شده و به رکتوم یا مقعد فشار می‌آورد (افتادگی رکتوم، درهم‌رفتگی رکتوم، رکتوسل).
• سندرم زخم رکتوم منفرد: یک یا چند زخم در رکتوم

علل عملکردی انسداد مدفوع

• آنیسموس (دفع ناهماهنگ): ناتوانی در شل کردن عضلات اسفنکتر و یا فشار کافی برای تخلیه روده
• کاهش حساسیت رکتوم: از دست دادن حس در رکتوم، احتمالاً به دلیل آسیب عصبی
• اختلالات روانی: اضطراب، افسردگی، فوبیا، اختلال وسواس فکری-عملی و اختلالات خوردن

هر یک از این موارد ممکن است علل اصلی یا اثرات ثانویه انسداد دفع باشند.

همچنین ممکن است ناشی از موارد زیر باشند:

• بارداری و زایمان
• جراحی در ناحیه لگن. آسیب یا سوءاستفاده تروماتیک

علت دفع سخت مدفوع نرم

این معمولاً حالتی است که ابتدای مدفوع سفت است و به سختی خارج می شود اما بعد مدفوع نرم و شل خارج می شود. مدفوع چسبنده و بسیار نرم (که در بهترین حالت به عنوان مدفوعی با غلظت خمیردندان یا کره بادام زمینی توصیف می‌شود) برای عضلات دستگاه گوارش دشوار است که به طور موثر از آن عبور کنند و تخلیه کامل آن از رکتوم می‌تواند دشوار باشد. تجمع مدفوع نرم در روده همچنین می‌تواند به مرور زمان منجر به یبوست شود.

اگر همزمان مدفوع سفت و نرم دارید: اسهال متناقض زمانی است که همزمان یبوست و اسهال دارید. این اغلب نتیجه سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS-M) یا عاملی مانند عفونت باکتریایی یا استرس است. اسهال متناقضی که چند روز طول بکشد، جای نگرانی نیست، اما اگر یک هفته یا بیشتر طول بکشد، بهتر است به پزشک مراجعه کنید.

علائم سندرم دفع سخت مدفوع یا ODS

بیماران مبتلا به ODS برخی یا همه موارد زیر را تجربه می‌کنند:

• مراجعه مکرر و بی نتیجه به دستشویی یا همان تنسموس
• استفاده از انگشت برای کمک به تخلیه
• تلاش های ناموفق یا ناقص برای تخلیه مدفوع
• درد مقعد
• نیاز به زور زدن زیاد برای اجابت مزاج
• نیاز به تنقیه یا شیاف برای تخلیه روده
• برای دفع مدفوع باید به پرینه، داخل واژن یا رکتوم فشار وارد کرد.

وجه مشترک همه آنها علائم یبوست است. داشتن یبوست مزمن برای مدت طولانی نیز می‌تواند مشکلات خاص خود را ایجاد کند. گاهی اوقات، تشخیص علت اصلی و علت آن دشوار است.

افرادی که دچار انسداد در دفع مدفوع هستند، ممکن است موارد زیر را نیز داشته باشند:

• اختلال عملکرد کف لگن: عضلات و اعصاب کف لگن شما نمی‌توانند به درستی برای انجام اجابت مزاج هماهنگ شوند.
• افتادگی اندام: یکی از اندام‌های لگنی، مانند مثانه، رحم یا روده، از جای خود خارج شده و به داخل اندام دیگری برآمده شده یا از بدن خارج می‌شود.
• کاهش حس رکتوم: از دست دادن توانایی حس مدفوع در رکتوم یا نیاز به اجابت مزاج.
• اضطراب هنگام دفع مدفوع: با متوقف کردن اجابت مزاج، از مدفوع سخت و دردناک جلوگیری می کنند.

آزمایشات و روش‌های تشخیص

پزشک با پرسیدن سوالاتی در مورد علائم شما شروع می‌کند. آنها ممکن است از یک نمودار امتیازدهی مانند این برای ارزیابی شدت علائم شما استفاده کنند:

علائم	0	1	2	3	4
زور زدن هنگام دفع مدفوع	هرگز	به ندرت	گاهی اوقات	معمولاً	همیشه
تخلیه ناقص	هرگز	به ندرت	گاهی اوقات	معمولاً	همیشه
استفاده از انگشتان برای دفع مدفوع	هرگز	به ندرت	گاهی اوقات	معمولاً	همیشه
ناراحتی شکمی	هرگز	به ندرت	گاهی اوقات	معمولاً	همیشه
استفاده از تنقیه یا ملین	هرگز	به ندرت	گاهی اوقات	معمولاً	همیشه

امتیاز شما از ۰ تا ۲۰ متغیر است و ۲۰ امتیاز نشان‌دهنده علائم شدید است. نمره بالا نشان‌دهنده یبوست مزمن است، اما برای تشخیص ODS، پزشک باید علل ساده را با انجام آزمایش مدفوع رد کند. آنها این کار را از طریق ارزیابی سابقه پزشکی و آزمایش انجام می‌دهند:

• سیگموئیدوسکوپی یا کولونوسکوپی: برای حذف احتمال هرگونه بیماری روده بزرگ که ممکن است بر استراتژی درمان تأثیر بگذارد.
• پروکتوگرام دفع مدفوع: مفیدترین آزمایش است که اطلاعاتی در مورد آناتومی لگن و همچنین عملکرد آن در هنگام دفع مدفوع ارائه می‌دهد.
• دیفکوگرافی MR: جایگزینی برای پروکتوگرام است که گفته می‌شود ساختارهای کف لگن را بهتر نشان می‌دهد.
• سونوگرافی اندوآنال: یکپارچگی آناتومیکی اسفنکتر مقعد را ارزیابی می‌کند.
• مانومتری مقعدی: برای ارزیابی عملکرد اسفنکترهای مقعدی (ماهیچه های اطراف گذرگاه پشتی) مفید است.

درمان سندرم دفع سخت مدفوع

با توجه به شرایط بیماری، می‌توان از روش‌های گوناگون برای درمان این عارضه کمک گرفت. ممکن است در موارد پیشرفته سندرم دفع سخت مدفوع نیاز به جراحی باشد. اما گاهی با رعایت برخی نکات خانگی که توسط پزشک تجویز می‌شود، این عارضه تا حد زیادی بهبود می‌یابد.

مدیریت ODS معمولا شامل رژیم غذایی با فیبر بالا، ملین‌های حجیم، بیوفیدبک و روان درمانی است. بر اساس آمار، کمتر از 20٪ بیماران نیاز به درمان جراحی دارند.

درمان خانگی

• رژیم غذایی با فیبر بالا، افزایش مصرف مایعات و ملین های حجیم، پایه اصلی درمان خانگی و محافظه کارانه ODS هستند. از مصرف شکلات و سایر غذاهایی که حرکت مدفوع را افزایش می دهند، باید اجتناب شود.
• انجام تنقیه با آب گرم هم در مواردی می‌تواند به کاهش علائم سندرم دفع سخت کمک کند.
• گاهی تکنیک‌های روان درمانی و آرام سازی ذهن هم می‌تواند به درمان سریع تر این عارضه کمک کند.
• تمرینات آرام سازی ساده کف لگن و عضلات شکم که توسط روانشناس آموزش داده می‌شود ممکن است برای بهبود تخلیه مفید باشد.

درمان پزشکی

بیوفیدبک برای اختلال عملکرد کف لگن و آنیسموس تجویز می‌شود.

این عارضه همچنین ممکن است با تزریق سم بوتولینوم به عضله پوبورکتالیس، با نرخ درمان کوتاه مدت حدود 50٪ و عوارض جانبی جزئی یا نادر، مانند بی اختیاری مقعدی گذرا و افت فشار خون، درمان شود.

درمان جراحی

درمان جراحی فقط در مواردی توصیه می‌شود که سایر درمان‌ها شکست خورده باشد و در مواردی که یک ناهنجاری آناتومیک مانند رکتوکوئل، انتروکول یا انواژیناسیون رکتورکتال/ رکتومقعدی قابل اثبات باشد، توصیه می‌شود.

درمان جراحی می تواند شامل اصلاح هر گونه پرولاپس داخلی یا خارجی رکتوم یا ترمیم رکتوسل باشد.

رکتوپکسی شکمی که به صورت لاپاراسکوپی یا رباتیک انجام می‌شود، به رایج ترین روش جراحی برای ODS در دهه گذشته تبدیل شده است. ممکن است در این روش به برداشتن بخشی از کولون نیاز باشد. با این حال حدود 50٪ از بیماران از عود علائم چندسال پس از جراحی شکایت دارند.

عوارض

افراد مبتلا به این سندرم معمولا مدت زمان زیادی را برای دفع کامل مدفوع در توالت می‌مانند و گاهی بیش از حد زور می‌زنند. ایجاد فشار زیاد در مقعد به مرور زمان می‌تواند منجر به بروز آسیب در عضلات و عروق اطراف و بروز بیرون زدگی مقعد یا بیماری‌های بواسیر (هموروئید) و شقاق مقعدی شود.

سوالات متداول درباره دفع سخت