چسبندگی و انسداد روده چیست و چگونه درمان می شود؟

عارضه چسبندگی روده که احتمالا نام آن زیاد به گوشتان خورده است، وضعیتی است که در آن مسیر حرکت مواد غذایی داخل روده کوچک یا بزرگ مسدود می‌شود و شرایط خطرناکی را بوجود می آورد. چسبندگی یا انسداد روده باعث مدفوع چسبناک، تجمع مواد غذایی و مایعات در روده شده و تحت این شرایط دفع مدفوع یا گاز برای بیمار بسیار دشوار می‌شود.

چسبندگی‌ روده شایع‌ترین پیامد جراحی روی شکم هستند. اکثر افراد پس از جراحی شکم دچار چسبندگی می‌شوند. اما اکثر افراد تا زمانی که علائمی نداشته باشند، نیازی به درمان ندارند.

چسبندگی‌ روده شایع‌ترین علت انسداد روده کوچک هستند. انسداد روده یک فوریت پزشکی است که شامل انسداد کامل یا جزئی در روده می‌شود.

چسبندگی روده چیست

چسبندگی روده یا نوارهای بافت اسکار، می‌تواند با پیچ خوردن، پیچاندن یا فشرده شدن روده‌ها منجر به انسداد روده شود. این انسداد تا حدی یا کامل حرکت غذا یا مدفوع را محدود می‌کند و باعث علائمی مانند درد شکم، استفراغ و یبوست می‌شود.

همانطور که از نامش پیداست، این بافت می‌تواند باعث شود اندام‌های شما به هم بچسبند. چسبندگی‌ها معمولاً پس از جراحی شکم ایجاد می‌شوند. معمولاً نیازی به درمان ندارند، مگر اینکه باعث عارضه‌ای مانند انسداد روده کوچک شوند.

حفره شکمی شامل موارد زیر است:

• دستگاه گوارش، معده و روده‌ها
• اندام‌های تولید مثل زنان
• کلیه‌ها و غدد فوق کلیوی
• کبد
• لوزالمعده
• طحال

چسبندگی‌ روده زمانی رخ می‌دهند که آسیب یا التهاب در شکم وجود داشته باشد. حتی می‌تواند در اثر دستکاری‌های طبیعی در حین جراحی ایجاد شوند. در واقع، بیشتر پس از جراحی شکم شایع هستند. به عنوان یک بخش طبیعی از روند بهبودی، بافت اسکار تشکیل می‌شود که می‌تواند باعث سفت شدن و چسبیدن روده ها به یکدیگر شود.

مرتبط: سندرم دفع سخت چیست؟

انسداد روده چیست

انسداد روده، انسدادی است که مانع از عبور غذا و مایعات از روده کوچک یا روده بزرگ (کولون) می‌شود. علل انسداد روده ممکن است شامل چسبندگی در شکم باشد که پس از جراحی تشکیل می‌شوند:

• فتق
• سرطان روده بزرگ
• برخی داروها
• تنگی‌ ناشی از التهاب روده ناشی از بیماری‌های خاص، مانند بیماری کرون یا دیورتیکولیت

آیا انسداد روده سرطان است؟

خیر. انسداد روده به معنی سرطان نیست اما سرطان روده بزرگ در صورتی که باعث رشد بیش از حد پولیپ ها شود، می تواند موجب انسداد روده شود. انسداد روده ناشی از سرطان، انسداد بدخیم روده نامیده می‌شود.

آیا انسداد روده باعث مرگ میشود؟

بله به نقل از سایت www.mayoclinic.org

Untreated, intestinal obstruction can cause serious, life-threatening complications, including:

Tissue death. Intestinal obstruction can cut off the blood supply to part of your intestine. Lack of blood causes the intestinal wall to die. Tissue death can result in a tear (perforation) in the intestinal wall, which can lead to infection.

انسداد روده درمان نشده می‌تواند عوارض جدی و تهدیدکننده زندگی ایجاد کند، از جمله:

مرگ بافت: انسداد روده می‌تواند خونرسانی به بخشی از روده را قطع کند. کمبود خون باعث مرگ دیواره روده می‌شود. مرگ بافت می‌تواند منجر به پارگی (سوراخ شدن) در دیواره روده شود که می‌تواند منجر به عفونت‌های شدید(مانند سپسیس) و حتی مرگ فرد شود.

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/intestinal-obstruction/symptoms-causes/syc-20351460

علائم چسبندگی روده

در اکثر موارد چسبندگی روده علائمی ایجاد نمی کند. با این حال، گاهی اوقات، چسبندگی می‌تواند باعث پیچ خوردن روده‌ها شود، شبیه به پیچ خوردن شلنگ. این علامت می‌تواند کمی یا حتی سال‌ها پس از جراحی رخ دهد و منجر به انسداد روده کوچک شود.

با انسداد روده، غذا، مایعات، هوا و مواد زائد نمی‌توانند از روده عبور کنند. ممکن است علائمی مانند موارد زیر را مشاهده کنید:

• درد شدید شکم
• گرفتگی عضلات
• نفخ
• حالت تهوع و استفراغ
• اتساع شکم (زمانی که شکم به سمت بیرون متورم می‌شود)
• یبوست

در صورت مشاهده علائم انسداد روده، فوراً به پزشک مراجعه کنید. بدون مراقبت‌های پزشکی، این عارضه می‌تواند تهدید کننده زندگی باشد.

مرتبط: ایا گاستریت معده خطرناک است و باعث سرطان می شود؟

علت چسبندگی روده

چسبندگی‌ روده پس از ترمیم بافت آسیب‌دیده داخل حفره شکم توسط بدن ایجاد می‌شوند و مانند زخم‌های داخلی هستند. اگر عضوی یا بافتی داخل حفره شکم آسیب ببیند، سیستم ایمنی بدن التهاب را برای التیام بافت تحریک می‌کند. به عنوان بخشی از فرآیند بهبودی، بافت آسیب‌دیده بافت اسکار تشکیل می‌دهد.

برخلاف زخم‌هایی که هنگام کندن پوست ایجاد می‌شوند، چسبندگی‌های روده پوسته پوسته نمی‌شوند و محو نمی‌شوند. در عوض، سطوح آسیب‌دیده می‌توانند به هم بچسبند.

تقریباً 75٪ از چسبندگی‌های تشخیص داده شده در نتیجه جراحی شکم ایجاد می‌شوند. اما آنها می‌توانند در پاسخ به هرگونه آسیب، بیماری یا درمانی که باعث التهاب در شکم می‌شود، از جمله موارد زیر تشکیل شوند:

• وجود یک شی خارجی
• بیماری التهاب روده که به دلیل افزایش ضخامت دیواره‌ها ممکن است باعث چسبندگی شود
• عمل جراحی اندام‌های داخلی شکم شامل آپاندیس، کیسه صفرا  یا جراحی لگنی
• پیچ خوردگی روده
• وجود عفونت
• وجود التهاب در اجزای شکم مثل آپاندیس
• فتق
• برخی از اختلالات عصبی یا عضلانی
• آماس واگراهه
• تومور یا سرطان روده و معده
• فلج روده بر اثر مصرف برخی از داروها مثل داروهای شیمی درمانی، ضد افسردگی یا مخدرها
• بیماری کرون و دیورتیکولیت

مرتبط: علت چسبندگی مدفوع چیست؟

عوامل خطر

بزرگترین عامل خطر مرتبط با چسبندگی و انسداد روده، جراحی شکم است، به ویژه در کسانی که :

• جراحی باز (لاپاراتومی) انجام داده اند: چسبندگی روده در بیش از 90٪ جراحی‌های باز رخ می‌دهد. جراحی باز شامل یک برش بزرگ است. چسبندگی در جراحی لاپاروسکوپی کمی کمتر شایع است. در طول لاپاروسکوپی، جراحان به جای یک برش بزرگ، از طریق چند برش کوچک عمل می‌کنند.

جراحی روی اندام‌های قسمت تحتانی دستگاه گوارش، از جمله روده بزرگ و رکتوم انجام داده اند:

• جراحی‌های متعدد شکم
• جراحی اورژانسی

آیا چسبندگی روده خطرناک است؟ عوارض

این عارضه هم در کودکان و نوزادان و هم در بزرگسالان دیده می‌شود و می‌تواند دلایل بسیاری داشته باشد. معمولا افراد دیر متوجه این بیماری می‌شوند و به همین دلیل بیماری خطرناک می‌شود. بیشتر چسبندگی‌ها مشکلی ایجاد نمی‌کنند. اما وقتی ایجاد می‌شوند، عوارض می‌توانند جدی باشند.

عوارض عبارتند از:

• انسداد روده کوچک: بافت اسکار می‌تواند باعث پیچ خوردن یا باریک شدن حلقه‌های روده کوچک شود و در نتیجه انسداد ایجاد شود. بدون مراجعه به پزشک، انسداد روده می‌تواند منجر به عفونت تهدیدکننده زندگی به نام پریتونیت شود.
• درد مزمن: چسبندگی‌ روده می‌تواند مانع از حرکت آزادانه اندام‌ها شود. این ممکن است باعث درد احشایی طولانی مدت در لگن یا شکم شود.
• ناباروری: چسبندگی‌ روده می‌تواند منجر به ناباروری شود. بافت اسکار می‌تواند از ملاقات تخمک و اسپرم جلوگیری کند، بنابراین لقاح اتفاق نمی افتد. بافت اسکار داخل رحم می‌تواند از لانه‌گزینی تخمک بارور شده (جنین) جلوگیری کند.
• چسبندگی همچنین می‌تواند منجر به پیچ خوردگی روده در امتداد محور شود و عروق خونی را مسدود کند و حتی منجر به نکروز بسیار خطرناک روده شود. در این حالت بیمار ممکن است گرفتگی شکم، حالت تهوع، استفراغ و خونریزی مقعدی را تجربه کند.

مرتبط: تنسموس یا تمایل مکرر و فوری برای اجابت مزاج چیست؟

موارد بالا بخشی از عوامل ایجاد چسبندگی روده است که با توجه به بیشترین علائمی که بیمار تجربه می‌کند، تشخیص محل گرفتگی تا حدی امکان پذیر است.

آیا چسبندگی روده سرطان است

چسبندگی روده سرطان نیست. چسبندگی و سرطان روده دو بیماری مجزا هستند. چسبندگی‌ روده ممکن است عارضه جانبی درمان‌ها و شرایط مختلف، از جمله برخی سرطان‌ها باشد، اما خود به معنی سرطان نیست. ممکن است بعد از پرتودرمانی برای سرطان، چسبندگی ایجاد شود. چسبندگی ها بافت اسکار و بخشی از روند طبیعی بهبود بدن هستند.

پزشک چگونه انسداد روده را تشخیص می‌دهد؟

اولین مرحله برای تشخیص انسداد روده که توسط پزشک انجام می‌شود، معاینه فیزیکی و بررسی سابقه پزشکی بیمار است. دکتر با لمس نقاط مختلف شکم وجود هرگونه گرفتگی و برآمدگی سفت در شکم را بررسی می‌کند. همچنین با استفاده از گوشی پزشکی فعالیت‌های روده و صدای حرکت آنها را گوش می‌کند. در مرحله بعدی دکتر انجام تست هایی را توصیه می‌کند که در ادامه به توضیح مختصر هر یک می‌پردازیم:

• سی تی اسکن: انجام این آزمایش با گرفتن تصاویر واضحی از روده، به پزشک برای بررسی دقیق تر کمک می‌کند.
• آزمایش خون: برای بررسی فعالیت کلیه، کبد و شمارش الکترولیت‌ها
• کولونوسکوپی: اگر پزشک مشکوک شود که انسداد در بخشی از روده بزرگ اتفاق افتاده، انجام کولونوسکوپی را تجویز می‌کند. طی این آزمایش بیمار بیهوش شده و لوله ای که در ابتدای آن یک دوربین قرار دارد، از طریق مقعد وارد می‌شود تا امکان بررسی دقیق این بخش را برای دکتر معالج فراهم کند.
• تصویر برداری از شکم با اشعه ایکس: تصاویری که در این روش گرفته می‌شود، مشابه سی تی اسکن به تشخیص محل چسبندگی کمک می‌کند.

مرتبط: آزمایش مدفوع (S/E) چیست+ تفسیر نتایج آزمایش

درمان چسبندگی روده

بیشتر چسبندگی‌ها علائمی ایجاد نمی‌کنند و نیازی به درمان ندارند. همچنین، جراحی‌های اضافی برای درمان چسبندگی روده باعث چسبندگی بیشتر می‌شوند. جراح می‌تواند نوارهای بافتی را که به هم چسبیده‌اند، برش دهد تا از هم جدا شوند، اما به محض انجام عمل، هیچ راهی برای جلوگیری از چسبیدن مجدد بافت به هم وجود ندارد.

به همین دلیل، پزشک احتمالاً از جراحی اجتناب می‌کند، مگر اینکه یک مشکل پزشکی عمده مانند انسداد روده وجود داشته باشد که نیاز به رفع داشته باشد.

بعد از انجام بررسی‌های لازم و تشخیص شدت و علت انسداد روده، یکی از روش‌های درمانی برای رفع این چسبندگی در نظر گرفته می‌شود. ممکن است گرفتگی به قدری جزئی باشد که تنها با یک رژیم غذایی برطرف شود، اما در غیر اینصورت نیاز به اقدامات جراحی است.

این احتمال هم وجود دارد که پزشک تا زمان برطرف شدن این گرفتگی بیمار را بستری کند و مصرف غذا و مایعات را تا چندین روز ممنوع کند تا روده استراحت کند. اگر چسبندگی روده جزئی باشد، با زدن سرم غذایی و وارد کردن یک لوله به داخل معده برای خارج کردن هوا و مایعات، می‌توان این عارضه را برطرف کرد.

درمان اورژانسی و جراحی زمانی انجام می‌شود که انسداد کامل رخ داده باشد. در اینصورت نیاز به تخلیه محل چسبندگی یا در موارد خفیف تر، ایجاد برشی کوچک توسط جراحی لاپاراسکوپی می‌باشد.

اگر فرد در نتیجه چسبندگی روده دچار پارگی یا عفونت شکمی شده باشد، باید از داروهای آنتی بیوتیک برای درمان التهاب استفاده کند. داروهای دیگری که همزمان با درمان چسبندگی روده تجویز می‌شود شامل داروهای ضدتهوع و مسکن است.

درمان خانگی چسبندگی روده ممکن است؟

چسبندگی یا انسداد روده را می‌توان با رعایت رژیم غذایی مناسب درمان کرد که شامل موارد زیر است:

• بیشتر از وعده‌های غذایی مایع استفاده کنید
• از خوردن غذاهای پرفیبر خودداری کنید
• از مصرف گوشت‌های خشک شده خودداری کنید
• مقدار کمتری غذا بخورید
• مقدار کافئین مصرفی را کم کنید

مکمل‌ها و قرص انسداد روده

بسیاری از مکمل‌ها و قرص‌ها وجود دارند که به درمان انسداد روده کمک می‌کنند. پزشک ممکن است پس از بررسی جدی بودن انسداد روده، مکمل دیگری را پیشنهاد کند که به شرح زیر است:

• اگر فقط درد خفیف وجود داشته باشد، پزشک ممکن است داروهای مسکن خاصی مانند ناپروکسن، استامینوفن، ایبوپروفن و غیره را توصیه کند.
• برخی از قرص‌های ضد التهاب و ملین می‌تواند به افزاتیش حرکات روده کمک کمد که بیزاوکودیل یکی از آن‌هاست اما باید با نظر پزشک مصرف شود.
• در شرایطی که بیمار از اسهال متوسط ​​یا خفیف رنج می‌برد، پزشک ممکن است داروی ضد اسهال را پیشنهاد کند که مدفوع را حجیم می‌کند. مکمل‌هایی مانند متیل سلولز و پودر پسیلیوم داده می‌شود.
• اگر مواد مغذی یا ویتامین‌های کمتری در بدن دارید، پزشک ممکن است ویتامین‌ها و مکمل‌های غذایی خاصی را توصیه کند که به انسداد روده کمک می‌کند.

عوارض چسبندگی

همانطور که در ابتدای مقاله گفته شد، عدم درمان به موقع این انسداد می‌تواند عوارض و عواقب جبران ناپذیری داشته باشد. یکی از آن‌ها مردن بخشی از بافت روده است که به دلیل انسداد، خونرسانی به آن متوقف شده و دچار پارگی می‌شود. در نهایت هم ممکن است منجر به ایجاد عفونت پریتونیت در این ناحیه شود.

همچنین احتمال از کار افتادگی یا آسیب دیدگی عصب‌های روده هم در نوع مزمن این عارضه وجود خواهد داشت. البته اگر به موقع برای تشخیص و درمان این چسبندگی اقدام شود، احتمال بروز چنین عوارضی به حداقل می‌رسد.

آیا می‌توان از چسبندگی و انسداد روده پیشگیری کرد؟

نمی‌توان روش مشخصی را برای پیشگیری از این عارضه تعیین کرد اما با ایجاد کمی تغییر در سبک زندگی مثل تغذیه مناسب و مصرف میوه و سبزیجات، افزایش تحرک و ورزش کردن و مصرف مواد غذایی یا داروهایی که به بهتر شدن حرکات روده کمک می‌کنند، می‌توان تا حد زیادی احتمال ابتلا به این عارضه را کاهش داد.

جراحان به طور فزاینده‌ای جراحی لاپاروسکوپی را به جراحی باز برای بسیاری از عمل‌های شکمی ترجیح می‌دهند با این حال شما یا جراحتان هیچ کاری نمی‌توانید برای جلوگیری از چسبندگی انجام دهید.

به نقل از سایت my.clevelandclinic.org

However, adhesions are less common with laparoscopic surgery because of the smaller cuts

چسبندگی در جراحی لاپاروسکوپی به دلیل برش‌های کوچکتر کمتر رایج است.

https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/15254-abdominal-adhesions

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر درد شکمی بی‌دلیل یا مشکل در دفع مدفوع و گاز معده دارید، به پزشک مراجعه کنید. ممکن است چسبندگی یا انسداد نسبی روده داشته باشید.

انسداد کامل روده تهدیدکننده زندگی است. اگر هر یک از علائم زیر را تجربه کردید، فوراً به پزشک مراجعه کنید:

• درد یا گرفتگی شدید شکم
• تورم یا نفخ قابل توجه شکم
• حالت تهوع و استفراغ

سوالات متداول درباره چسبندگی و انسداد روده