بیماری سلیاک چیست و چه علائمی دارد {راه تشخیص+درمان}

بیماری سلیاک یک اختلال خود ایمنی ارثی است که در حقیقت نوعی حساسیت به پروتئین موجود در گندم و جو، برخی از حبوبات مثل عدس، لوبیا، ذرت، سویا و… می‌باشد. این پروتئین که با نام گلوتن شناخته می‌شود، بعد از وارد شدن به بدن بعضی از افراد باعث فعال شدن سیستم ایمنی بدن آنها و در نهایت ایجاد آسیب در دیواره روده می‌شود.

زمانی که دیواره روده کوچک آسیب می‌بیند، جذب برخی از مواد مثل کربوهیدرات‌ها، پروتئین، ویتامین و مواد معدنی مختل شده و در طول زمان باعث ایجاد مشکلات زیادی برای فرد مبتلا خواهد شد. سلیاک در هر سنی می‌تواند بروز پیدا کند و هیچ روشی برای درمان قطعی این عارضه وجود ندارد.

افراد مبتلا بعد از تشخیص قطعی این بیماری خود ایمنی، باید تا حد امکان از مصرف مواد غذایی حاوی گلوتن خودداری کنند تا علائم آنها بهبود یابد.

طول عمر بیماران سلیاک

اکثر افراد مبتلا به سلیاک در دهه ششم و هفتم زندگی خود فوت کردند و سن مرگ در مردان 5 سال کمتر از زنان بود. در مردان مبتلا به این بیماری بیشتر مرگ و میر بین سنین 45 تا 54 سال رخ داد، در حالی که در زنان بین سنین 55 تا 64 سال بود.

محققان دریافتند که خطر مرگ در سال اول پس از تشخیص سلیاک افزایش می‌یابد. در مجموع 8.3 درصد از بیماران فوت کردند که تعداد کمی از آنها قبل از 40 سالگی، بیش از نیمی پس از 60 سالگی و میانگین سنی در هنگام مرگ 68.6 سال بوده است.

بیماری سلیاک چیست

هنگامی که افراد مبتلا به بیماری سلیاک گلوتن (پروتئین موجود در گندم، چاودار و جو) را می خورند، بدن آنها یک پاسخ ایمنی ایجاد می کند که به روده کوچک حمله می کند. این حملات منجر به آسیب به پرزها می شود، برآمدگی های انگشت مانندی که روده کوچک را می پوشانند و جذب مواد مغذی را تقویت می کنند. وقتی پرزها آسیب می بینند، مواد مغذی نمی توانند به درستی جذب بدن شوند.

بیماری سلیاک ارثی است و افرادی که دارای بستگان درجه یک مبتلا به بیماری سلیاک هستند (والدین، فرزند، خواهر و برادر) بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری سلیاک قرار دارند.

Celiac disease is a serious autoimmune disease that occurs in genetically predisposed people where the ingestion of gluten leads to damage in the small intestine. It is estimated to affect 1 in 100 people worldwide, but only about 30% are properly diagnosed

بیماری سلیاک یک بیماری خودایمنی جدی است که در افراد مستعد ژنتیکی رخ می دهد که در آن مصرف گلوتن منجر به آسیب در روده کوچک می شود. تخمین زده می شود که از هر 100 نفر در سراسر جهان 1 نفر را تحت تاثیر قرار دهد، اما تنها حدود 30٪ به درستی تشخیص داده می شوند.

نقل قول شده از celiac.org

علائم بیماری سلیاک در بزرگسالان

همانطور که گفته شد بیماری سلیاک در هر سنی می‌تواند بروز پیدا کند و نشانه های آن در کودکان و بزرگسالان متفاوت است. آسیب روده اغلب باعث علائم و مشکلات گوارشی مانند:

• اسهال
• یبوست
• تهوع
• خستگی و بی حالی
• کاهش وزن
• نفخ شکم
• کم خونی

نشانه‌های سلیاک همیشه گوارشی نیستند و در بعضی افراد به شکل:

• خارش پوست
• ضعف، کم خونی و فقر آهن
• کاهش تراکم استخوانها و پوکی استخوان
• درد مفاصل
• سردرد و ایجاد زخم در دهان

علائم سلیاک در کودکان

در کودکان، سوء جذب علاوه بر علائم گوارشی می تواند بر رشد و نمو تأثیر بگذارد. کودکان مبتلا به بیماری سلیاک بیشتر از بزرگسالان در معرض مشکلات گوارشی هستند، از جمله:

• حالت تهوع و استفراغ
• اسهال مزمن
• شکم متورم
• یبوست
• گاز
• مدفوع چسبناک و بدبو

ناتوانی در جذب مواد مغذی ممکن است منجر به موارد زیر در کودکان شود:

• عدم رشد نوزادان
• آسیب به مینای دندان
• کاهش وزن
• کم خونی
• تحریک پذیری
• قد کوتاه
• بلوغ تاخیری
• علائم عصبی، از جمله اختلال کمبود توجه/بیش فعالی (ADHD)، اختلالات یادگیری، سردرد، عدم هماهنگی عضلات و تشنج

علت بیماری سلیاک چیست

ترکیب وزاثت و ژنتیک همراه با خوردن غذاهای حاوی گلوتن، می‌توانند به بیماری سلیاک کمک کنند. با این حال، علت دقیق آن مشخص نیست.

به گزارش سایت www.mayoclinic.org

Infant-feeding practices, gastrointestinal infections and gut bacteria may contribute, but these causes have not been proved. Sometimes celiac disease becomes active after surgery, pregnancy, childbirth, viral infection or severe emotional stress

شیوه‌های تغذیه نوزاد، عفونت‌های گوارشی و باکتری‌های روده ممکن است در این امر نقش داشته باشند، اما این دلایل ثابت نشده‌اند. گاهی اوقات بیماری سلیاک پس از جراحی، بارداری، زایمان، عفونت ویروسی یا استرس عاطفی شدید فعال می شود.

هنگامی که سیستم ایمنی بدن نسبت به گلوتن موجود در غذا بیش از حد واکنش نشان می دهد، این واکنش به پرزهای روده کوچک آسیب می رساند. پرزها ویتامین ها، مواد معدنی و سایر مواد مغذی را از غذایی که می خورید جذب می کنند. اگر پرزهای شما آسیب دیده باشد، هر چقدر هم که می خورید، نمی توانید مواد مغذی کافی دریافت کنید.

چه کسانی در معرض این بیماری هستند؟

بیماری سلیاک در افراد با شرایط زیر شایع تر است:

• یکی از اعضای خانواده مبتلا به بیماری سلیاک
• دیابت نوع 1
• سندرم داون
• بیماری خود ایمنی تیروئید
• کولیت میکروسکوپی
• بیماری آدیسون

یکی از اصلی ترین دلایل بیماری سلیاک وراثت است و کسانی که سابقه خانوادگی داشته اند، بیشتر مستعد ابتلا به این بیماری هستند.  همچنین وجود باکتری معده و روده و عفونت های گوارشی می‌تواند باعث پیشرفت این بیماری شود.

مراجعه به پزشک و راه تشخیص بیماری سلیاک

اگر بیش از دو هفته است که دچار مشکل گوارشی مثل اسهال یا یبوست شده اید، حتما به پزشک مراجعه کنید تا بطور دقیق مشکلتان بررسی شود. اگر پزشک بعد از معاینه شما به سلیاک مشکوک شود، برای تشخیص دقیق تر از این روش ها کمک می‌گیرد:

نمونه برداری از روده: در این روش پزشک متخصص از روده کوچک نمونه برداری می‌کند تا شدت آسیب به آن مشخص شود.

تست خون: انجام تست خون برای اندازه گیری آنتی بادی های ضد اندومایزیا و ضد گلیادین انجام می‌شود و دارای انواع مختلف است. معمولا بعد از مثبت شدن آزمایش خون، پزشک نمونه برداری از روده را برای تشخیص قطعی بیماری انجام می‌دهد.

✅تشخیص زودهنگام احتمال ابتلا به شرایط دیگر را کاهش می دهد. هر چه سن تشخیص دیرتر باشد، احتمال ابتلا به یک اختلال خود ایمنی دیگر بیشتر می‌شود.

در موارد نادر، آسیب روده ای ناشی از بیماری سلیاک به رژیم غذایی سخت بدون گلوتن پاسخ نمی دهد. این بیماری به عنوان بیماری سلیاک مقاوم شناخته می شود. اگر پس از پیروی از یک رژیم غذایی بدون گلوتن به مدت 6 ماه تا 1 سال همچنان علائم دارید، باید با پزشک خود صحبت کنید.

اقدامات لازم برای درمان سلیاک

افرادی که به سلیاک مبتلا هستند، در تمام طول عمر این بیماری را همراه خود خواهند داشت. تنها راه اساسی که برای درمان این عارضه وجود دارد، رعایت رژیم غذایی فاقد گلوتن است. مصرف مقادیر کمی گلوتن هم می تواند باعث آسیب روده کوچک شود.

این افراد باید از مصرف غذاها و داروهای حاوی گلوتن برای همیشه پرهیز کنند. همچنین داشتن آگاهی و اطلاعات کافی بیمار در مورد مواد غذایی حاوی پروتئین گلوتن برای پیشگیری از بروز این حساسیت امری ضروری است.

حتی اگر بیماری سلیاک با علائمی همراه نباشد، ایجاد آسیب در سلول‌های روده اتفاق خواهد افتاد. بنابراین برای پیشگیری از عوارض گاهاً خطرناک این بیماری، باید حتما رژیم غذایی رعایت شود.

عوارض سلیاک

بیماری سلیاک می تواند در هر سنی پس از شروع مصرف گلوتن ایجاد شود. بیماری سلیاک تشخیص داده نشده یا درمان نشده می تواند منجر به موارد زیر شود:

• پوکی استخوان
• اختلال در عملکرد کیسه صفرا
• بیماری قلبی
• ناباروری و سقط جنین
• کم خونی فقر آهن
• عدم تحمل لاکتوز
• نارسایی کبد
• سوء تغذیه
• علائم عصبی، از جمله اختلال کمبود توجه/بیش فعالی (ADHD)، سردرد، عدم هماهنگی عضلات، تشنج، زوال عقل
• نارسایی پانکراس
• سرطان روده کوچک
• کمبود ویتامین و مواد معدنی

اثرات بلند مدت سلامتی: افراد مبتلا به بیماری سلیاک 2 برابر بیشتر در خطر ابتلا به بیماری عروق کرونر و 4 برابر بیشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان روده کوچک هستند. میگرن و کوتاهی قد از دیگر عوارض بیماری سلیاک هستند.

آیا بیماری سلیاک باعث ناباروری میشود؟

افراد مبتلا به بیماری سلیاک می توانند باردار شوند اما به دلیل التهاب ممکن است بارداری و زایمان دشوارتری را داشته باشند. همچنین سلیاک ممکن است جذب ویتامین و مواد معدنی توسط جنین را سخت تر کند. زنان مبتلا به سلیاک برای داشتن بارداری و زایمان سالم باید حتماً تحت نظر پزشک متخصص باشند.

سلیاک باعث کاهش اسیدفولیک، روی و سلنیوم در بدن می شود که این ترکیبات برای بارداری مهم هستند. به همین دلیل زنان باردار میتلا به سلیاک ممکن است دو تا 4 برابر بیشتر از سایر زنان عوارض بارداری را تجربه کنند.

به طور کلی بیماری سلیاک بر باروری و سیستم تولید مثل تاثیر خواهد داشت و به همین دلیل اگر دچار ناباروری بدون علت باشید، ممکن است پزشک آزمایش بیماری سلیاک را تجویز کند. این ناباروری که در اثر سلیاک ناشی می شود با رعایت رژیم غذایی بدون گلوتن از بین می رود.

پرسش و پاسخ بیماری سلیاک