انواع اسهال در کودکان [درمان، علت و پیشگیری]

اسهال به عنوان مدفوع آبکی، افزایش دفعات اجابت مزاج یا هر دو تعریف می شود. در بیشتر موارد، اسهال در کودکان بیش از چند روز طول نمی کشد و خود به خود از بین می رود. این موارد کوتاه مدت (یا حاد) اسهال معمولاً مربوط به عفونت های باکتریایی یا ویروسی است.

به گزارش سایت www.hopkinsmedicine.org

 If diarrhea lasts more than 2 days, your child may have a more serious problem

 اگر اسهال کودک بیش از 2 روز طول بکشد، ممکن است مشکل جدی تری داشته باشد.

https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/diarrhea-in-children

انواع اسهال در کودکان

اسهال در کودکان ممکن است یکی از موارد زیر باشد:

• اسهال کوتاه مدت (حاد): اسهالی که 1 یا 2 روز طول می کشد و از بین می رود. این نوع اسهال ممکن است ناشی از غذا یا آبی باشد که توسط باکتری آلوده شده است. یا اگر کودک در اثر یک ویروس بیمار شود، دچار این نوع اسهال می شود.
• اسهال طولانی مدت (مزمن): اسهالی که چند هفته طول می کشد و می تواند ناشی از یک بیماری روده ای مانند سندرم روده تحریک پذیر، کولیت اولسراتیو، بیماری کرون یا سلیاک باشد. 

مطلب مرتبط: اسهال در بارداری نشانه چیست

علت اسهال در کودکان چیست

اسهال در کودکان ممکن است ناشی از شرایط مختلفی باشد، از جمله:

• عفونت باکتریایی مثل باکتری شیگلا
• عفونت ویروسی
• عدم تحمل غذایی یا آلرژی
• انگل 
• واکنش به داروها
• بیماری های روده ای، مانند بیماری التهابی روده
• اختلال عملکردی روده، مانند سندرم روده تحریک پذیر
• نتیجه جراحی روی معده یا کیسه صفرا
• بسیاری از کودکان نیز از “اسهال مسافرتی” ناشی از عفونت باکتریایی یا انگل و حتی مسمومیت غذایی رنج می برند.

اسهال معمولاً به دلیل عفونت در روده ها به نام گاستروانتریت (Gastroenteritis) ایجاد می شود. گاستروانتریت می تواند باعث شکم درد و به دنبال آن اسهال شود که حدود 3 تا 5 روز طول می کشد. میکروب هایی که باعث گاستروانتریت می شوند عبارتند از:

• ویروس ها (شایع ترین)
• باکتری ها
• انگل ها

ویروس ها

• گاستروانتریت ویروسی (یا “آنفولانزای معده”) یکی از علل اصلی اسهال در کودکان است. همچنین می تواند باعث تهوع، استفراغ و درد شکم شود. علائم معمولاً چند روز طول می‌کشد و اگر کودک در این مدت مایعات کافی ننوشد، دچار کم آبی می شود.
• روتاویروس یکی از علل شایع اسهال آبکی در کودکان و نوزادان است. واکسن روتاویروس می تواند کودکان را از این نوع اسهال محافظت کند.
• نوروویروس یکی دیگر از ویروس های رایج است که همراه با سایر علائم گاستروانتریت باعث اسهال آبکی در کودکان می شود و اغلب، از طریق غذا و آب آلوده پخش می شود.

باکتری ها

انواع مختلفی از باکتری ها می توانند باعث اسهال در کودکان شوند، از جمله

• باکتری سالمونلا (Salmonella‎)
• کامپیلوباکتر (Campylobacter)
•  ای کولی (E.coli)
• و شیگلا (Shigella)

این باکتری ها اغلب باعث مسمومیت غذایی در عرض چند ساعت پس از خوردن غذای آلوده شده و  منجر به اسهال خونی و استفراغ می شوند. برای درمان شیگلا در کودکان که دوره کمون معمولا 2 تا 4 روزه دارد:

آنتی بیوتیک هایی مانند مترونیدازول، سفیکسیم، آمپی سیلین یا تری متوپریم سولفامتوکسازول ممکن است در موارد شدید تجویز شوند. این داروها می توانند باکتری شیگلا را در مدفوع کودک از بین ببرند و مدت زمان اسهال را کوتاه کنند.

انگل ها

ژیاردیا شایع ترین عفونت انگلی است که باعث اسهال در کودکان می شود. کودکان خردسال بیشتر به ژیاردیا مبتلا می شوند.

سایر علل 

کودکان گاهی اوقات ممکن است از موارد زیر هم دچار اسهال شوند:

• نوشیدن بیش از حد آب میوه و سایر نوشیدنی های شیرین شده با قند 
• آلرژی غذایی
• عدم تحمل لاکتوز
• آنتی بیوتیک
• مشکلات پزشکی مانند بیماری سلیاک و بیماری التهابی روده (بیماری کرون و کولیت اولسراتیو) و سندرم روده تحریک پذیر

علائم اسهال در کودکان

اسهال شدید، مداوم یا خونی ممکن است نشانه یک بیماری جدی باشد. علائم دیگر ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• تب
• از دست دادن اشتها
• حالت تهوع 
• استفراغ کردن
• کاهش وزن
• کم آبی بدن

تشخیص علت اسهال در کودکان چگونه است؟

پزشک از کودک می پرسد که: اخیراً چه چیزی خورده است، علائم کی شروع شده است و اسهال چند وقت یکبار و چه مدت اتفاق می افتد؟

 آیا اسهال آبکی است؟ آیا خون در مدفوع کودک وجود دارد؟

در صورت نیاز، آزمایش نمونه مدفوع، آزمایش ادرار و آزمایش خون برای بررسی کم آبی بدن و مشخص شدن علت اسهال کودک تجویز می شود.

سیگموئیدوسکوپی یا کولونوسکوپی: برای بررسی قسمت داخلی یا کل روده بزرگ کودک

مطلب مرتبط: مشاهده خون در مدفوع نوزاد به چه علت است؟

درمان اسهال کودکان

درمان اسهال به علائم، سن، سلامت عمومی کودک، علت و شدت اسهال بستگی دارد. از دست دادن آب بدن نگرانی اصلی اسهال در کودکان است. در ادامه روش های درمان سریع اسهال کودکان در خانه ذکر شده است:

• در بیشتر موارد، درمان اسهال در کودک شامل جایگزینی مایعات از دست رفته است.
• زمانی ممکن است آنتی بیوتیک تجویز شود که عفونت باکتریایی علت اسهال باشد.
• درمان اسهال ناشی از مسمومیت غذایی مانند اسهال ناشی از عفونت است: کودک را هیدراته نگه دارید.
• اسهال ناشی از گاستروانتریت ویروسی خود به خود از بین می رود.
• کودکان مبتلا به اسهال باکتریایی ممکن است به آنتی بیوتیک نیاز داشته باشند.
• انگل ها همیشه نیاز به درمان با داروهای ضد انگل دارند.
• به کودک داروی ضد اسهال بدون نسخه ندهید مگر اینکه پزشک تجویز کرده باشد.
• اگر اسهال کودک بدون استفراغ است، می‌تواند طبق معمول به خوردن و نوشیدن ادامه دهد. 
• غذا را به شکل وعده های کوچکتر برای کودک سرو کنید با حجم کم و در دفعات زیاد.
• محلول‌های خوراکی آبرسان (ORS) به او بدهید.
• اگر اسهال کودک شدید باشد، دریافت مایعات داخل وریدی (به داخل ورید) انجام می شود تا کم آبی بدن درمان شود.
• اگر نوزاد شیرخوار اسهال شده است، به شیر دادن ادامه دهید. کودکانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند معمولاً اسهال کمتری دارند.
• از آبمیوه یا نوشابه خودداری کنید.
• مصرف بیش از حد آب ساده در هر سنی می تواند خطرناک باشد.
• به نوزادان آب ساده ندهید.

بهترین دارو برای اسهال کودکان

در مورد داروهای ضد اسهال چطور؟

داروهای ضد اسهال بدون نسخه برای کودکان کمتر از 2 سال توصیه نمی شود. همیشه قبل از دادن هرگونه دارو برای اسهال کودک با پزشک مشورت کنید. 

WebMD می گوید:

Studies show that yogurt with live cultures or probiotics can help ease diarrhea caused by antibiotics. Cultures and probiotics help replenish healthy gut bacteria killed by antibiotics

مطالعات نشان می دهد که ماست پروبیوتیکی می تواند به کاهش اسهال ناشی از آنتی بیوتیک ها کمک کند. پروبیوتیک ها به بازسازی باکتری های سالم روده که توسط آنتی بیوتیک ها کشته شده اند کمک می کنند.

نقل قول از https://www.webmd.com/children/diarrhea-treatment

همچنین به کودک داروهای خانگی ندهید. برخی ممکن است موثر نباشند و اوضاع را بدتر کنند. در حال حاضر بهترین دارو برای اسهال کودکان پروبیوتیک ها هستند که انواع باکتری های “خوب” هستند و در روده ها زندگی می کنند.

قویترین داروی گیاهی برای اسهال کودکان

به دلیل حساس بودن بدن کودکان داروهای گیاهی را سرخود به کودک ندهید و حتما با پزشک مشورت کنید. قوی ترین داروهای گیاهی برای اسهال کودکان :

• دمنوش بابونه
• پوره موز و دارچین
• عرق نعناع
• دمنوش زنجبیل و عسل برای درمان اسهال کودکان بالای دو سال

اگر نوزاد زیر 6 ماه هست به هیچ عنوان از داروهای گیاهی استفاده نشود.

چه موقع باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر کودک زیر 6 ماه است و یا علائم زیر را دارد:

• درد شکم
• استفراغ مکرر
• کاهش وزن
• چندین ساعت آب و مایعات ننوشیده
• کمتر از حد معمول ادرار می کند
• علائم کم آبی مانند گریه بدون اشک، دهان خشک و چسبناک، احساس سرگیجه یا سبکی سر، رفتار خواب آلود و هوشیاری کمی دارد.
• تب بالا 
• خون در مدفوع 
• بیش از سه روز اسهال داشته است.
• قسمت نرم فرورفته (فونتانل) روی سر نوزاد

برای پیشگیری از اسهال کودک چه باید کرد؟

میکروب هایی که باعث گاستروانتریت می شوند مسری هستند. بهترین راه برای پیشگیری از اسهال در کودکان، جلوگیری از انتشار میکروب است:

• همه افراد خانواده باید دست های خود را مرتب بشورند (حداقل 20 ثانیه با آب و صابون)
• میز، دستگیره‌های در و سایر سطوح را با پاک‌کننده‌ ضد ویروس، تمیز کنید.
• هنگام سفر، مطمئن شوید که هر چیزی که کودکتان می خورد و می آشامد بی خطر باشد.
• میوه و سبزیجات خام نخورد
• نخوردن گوشت یا ماهی خام یا نیم پز
• نخوردن غذای فروشندگان خیابانی
• کودک تمامی واکسن های لازم را به موقع دریافت کند. واکسن روتاویروس می تواند از اسهال و استفراغ ناشی از روتاویروس ها جلوگیری کند.

آیا اسهال در کودکان خطرناک است؟

بزرگترین عارضه اسهال کم آبی بدن است. این احتمال در مورد کودکان خردسال و کسانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند بیشتر است. کم آبی شدید خطرناک است. می تواند باعث تشنج، آسیب مغزی و حتی مرگ شود.

سوالات متداول درباره اسهال در کودکان