برسی جامع آزمایش و نظارت سرطان کلورکتال

سرطان کلورکتال یک بدخیمی عمومی بین مردان و زنان است. آزمایشات سرطان کلورکتال اگر درست انجام شوند میتوانند زندگی فرد را نجات دهند. خوبی این نوع سرطان در این است که وضعیت پیش سرطانی (پولیپ ها) قابل شناسایی و قابل درمان هستند چون برداشت پولیپ های پیش سرطانی از بروز سرطان جلوگیری میکند. علاوه براین اگر سرطان در مراحل اولیه شناسایی شود تا ۹۰ درصد قابل درمان است.

آزمایشات روتین برای افرادی است که علائمی ندارند. بیمارانی که دچار خون ریزی رکتوم ، تغییر حالت مدفوع ، دل درد و یا کاهش وزن بی دلیل شده اند باید تحت مراقبت پزشکی قرار گیرند حتی اگر آزمایشات روتین را دنبال میکنند.

افرادی که میخواهند تحت آزمایشات روتین قرار بگیرند باید به موارد زیر توجه کنند:

خطرات مربوط به سرطان کلورکتال

طبق آمار موسسه سرطان ملی آمریکا ، در سال ۲۰۱۱ بیش از ۱۴۰٫۰۰۰ مورد جدید سرطان کلورکتال و بیش از ۵۱٫۰۰۰ نفر از آن منجر به فوت شده است. طبق تخمین ها از هر ۲۰ نفر یکی به این سرطان مبتلا میشود. این میزان برای زنان و مردان یکسان است. در مردان بطور کلی سومین سرطان غیر پوستی پس از سرطان پروستات و ریه میباشد. در زنان هم در رده ی سوم پس از سرطان سینه و ریه است. برخی افراد بخاطر سابقه ی بیماری در اعضای خانواده و یا سابقه های شخصی بیش از دیگران در معرض ابتلا هستند. برای بیمارانی که قبلا سرطان و یا پولیپ پیش سرطانی داشته اند احتمال تشکیل پولیپ یا سرطان جدید بیشتر است. خانواده ی نزدیک (اولیا ، خواهر و برادر و فرزندان) بیمار که به این سرطان یا پولیپ مبتلا بوده اند دو یا سه برابر بیشتر از دیگران (بستگی به تعداد اعضا) در خطر هستند.

احتمال ابتلا برای برخی افراد خاص بسیار بالاتر است مثل کسانیکه شرایط ارثی غیرمعمول مانند پولیپ آدنوماتوز خانوادگی داشته اند که طی آن صدها پولیپ در روده تشکیل میشود. احتمال اینکه این دسته از بیماران به سرطان کلورکتال مبتلا شوند تقریبا ۱۰۰ درصد است و معمولا قبل از سن ۵۰ سالگی رخ میدهد.

سرطان غیر-پولیپی ارثی یا HNPCC یکی دیگر از شرایط غیرمعمول ارثی است که در خانواده های پر جمعیت و در سنین پایین دیده میشود. سرطان های کبد ، رحم ، تخمدان و مثانه هم در این خانواده ها دیده میشود. خطر ابتلا به سرطان کلورکتال در این حالت حدود ۷۰% تا سن ۶۵ سالگی است.

برخی بیماری های ژنتیکی مانند MYH و شکل تضعیف شده ی FAP هم با خطر بالا همراه است. بیماران با التهاب روده مانند کرون یا کولیت هم با خطر بالا مواجه هستند و کلا بستگی دارد به وسعت و زمان و شدت التهاب و همچنین کولیت شدید که کل روده برای بیش از ده سال درگیر باشد.

وضعیت های عمومی دیگر مانند هموروئید ، دیورتیکول و بیماری روده ی تحریک پذیر در خطر ابتلای بالا قرار ندارند.

آزمایشات کلورکتال چه سودی دارند؟

سرطان کلورکتال هم مانند برخی بیماری های جدی و عمومی دیگر مانند دیابت و فشار خون در مراحل اولیه “خاموش” میباشد. مطالعات وسیع انجام شده در آمریکا و اروپا نشان میدهند انجام کلونوسکوپی و برداشت پولیپ ها بصورت روتین احتمال بروز این سرطان را تا ۷۵ درصد کاهش میدهد.

علاوه بر یافتن و برداشت پولیپ ها ، انجام آزمایشات میتواند با احتمال درمان بالاتری در شناسایی اولیه یاری کند.  این سرطان ها در مراحل اولیه تا ۹۰ درصد قابل درمان هستند ولی زمانیکه علائم شروع شوند این میزان به ۵۰ درصد کاهش می یابد. طبق بررسی مرکز کنترل بیماری ، از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۸ میزان مرگ و میر ناشی از سرطان کلورکتال حدود ۳ درصد کاهش داشته و طبق تخمین ها بیش از ۵۰ درصد از این کاهش به خاطر افزایش آزمایشات لازمه بوده است.

متاسفانه همه ی مردم تحت آزمایشات مناسب قرار نمیگیرند و هرچند اکثر آزمایشات تحت پوشش بیمه ای قرار دارند ولی بیش از نیمی از جمعیت این آزمایشات را دریافت نمیکنند.

چه آزمایشاتی موجود است؟

در تست “خون مخفی در مدفوع (FOBT)” از یک واکنش شیمیایی و یا پادتن برای شناسایی خون به مقدار کم در مدفوع که احتمالا از پولیپ ها ناشی شده است استفاده میشود. معمولا سه مدفوع بصورت متوالی گرفته و از هر یک دو نمونه برداشت میشود. قبل از نمونه برداری معمولا فرد تحت رژیم غذایی خاص قرار میگیرد تا نتیجه ی آزمایش صحیح باشد. مطالعات وسیع نشان داده اند انجام درست و به موقع FOBT خطر فوت ناشی از این سرطان را از ۱۵ تا ۳۳ درصد کاهش داده است.

مزیت تست FOBT در ارزانی و غیر تهاجمی بودنش است و پاکسازی روده لازم ندارد. اشکال این تست تشخیص ضعیف آن است (یعنی احتمال اینکه جواب مثبت آزمایش نشان دهنده ی سرطان واقعی باشد) یعنی فقط ۲ تا ۵ درصد از بیماران با جواب مثبت واقعا سرطان داشته اند. بعلاوه ، این تست زیاد دقیق نیست و اگر سرطانی وجود داشته باشد نمیتواند آن را به خوبی شناسایی کند ، یعنی با این روش فقط نیمی از سرطان ها شناسایی میشوند و فقط ۱۰% از کسانیکه پولیپ پیش سرطانی داشته اند جواب مثبت نشان داده اند. بنابراین کلونوسکوپی بهترین روش محسوب میشود.

در سیگموئیدوسکوپی از یک لوله ی باریک برای بزرگنمایی جداره ی داخلی روده ی بزرگ و رکتوم استفاده میشود و با آن میتوان بخش پایینی روده و رکتوم را مستقیما مشاهده و از نواحی غیرعادی نمونه برداری کرد. روده و رکتوم درست قبل از آزمایش با مایعات و تنقیه پاکسازی میشوند و ضمنا نیازی به مسکن نیست و ناراحتی بسیار کمی ایجاد میکند و مدت آزمایش هم کوتاه است.

سیگموئیدوسکوپی برای شناسایی پولیپ ها تکنیک بسیار موثری است ، مخصوصا اگر با تست FOBT همراه باشد. مزیت اصلی این روش کوتاه بودن زمان تست ، امکان نمونه برداری و ناراحتی بسیار کم بیمار است. ضمنا پاکسازی بیش از حد روده لازم نیست و به همین خاطر بیمار میتواند پس از آزمایش به فعالیت های روزمره ی خود برگردد ولی اشکال این روش در اینست که کل روده دیده نمیشود و برای کسانیکه طی این روش با پولیپ تشخیص داده شده اند باید کلونوسکوپی هم انجام شود. امکان خون ریزی و پاره شدن جداره ی روده در این روش بسیار نادر است (۲ در هر ۱۰٫۰۰۰ بیمار) ولی امکان پذیر.

برسی جامع آزمایش و نظارت سرطان کلورکتال

کلونوسکوپی مشابه سیگموئیدوسکوپی است ولی با این تفاوت که کل روده بررسی میشود. در کلونوسکوپی هم از یک لوله ی باریک برای بزرگنمایی جداره ی داخلی روده و رکتوم استفاده میشود و میتوان بستگی به اندازه نواحی غیرعادی از آنها نمونه برداری و یا کاملا برداشت کرد. چون این تست گسترده تر است پس پاکسازی کامل روده لازم است. برای انجام کلونوسکوپی معمولا به بیمار مسکن داده میشود و پس از کار باید یک همراه داشته باشد و برگشت به فعالیت های روزمره بهتر است روز بعد باشد. کلونوسکوپی بهترین روش استاندارد است چون شناسایی و خارج کردن پولیپ ها و سرطان طی آن امکان پذیر است.

مزیت کلونوسکوپی ، بررسی کامل روده و نمونه برداری از بافت های غیرعادی است. اشکال آن پاکسازی کامل روده و استفاده از تسکین دهنده و توقف برخی داروهای رقیق کننده ی خون مانند آسپیرین و غیره است. عوارض کلونوسکوپی بسیار نادر است (یک در هر هزار آزمایش). امکان پاره شدن روده ۰٫۶ در هر هزار مورد کلونوسکوپی و ۰٫۷ در هر هزار مورد برداشت پولیپ است. امکان خون ریزی  ۸٫۷ در هر هزار مورد میباشد.

یک روش دیگر برای بررسی جداره ی داخلی روده استفاده از تنقیه باریوم و اشعه ایکس است. در این روش از باریوم کنتراس دوبل (DCBE) استفاده میشود. پس از پاکسازی کامل روده مشابه کلونوسکوپی ، ماده ی باریوم (ماده ای که اشعه ایکس از آن رد نمیشود) همراه با هوا از طریق کاتتیر کوچکی که در رکتوم قرار میگیرد به روده وارد و جداره ی داخلی برای شناسایی پولیپ ها و یا سرطان بررسی میشود. طی این روش چندین عکس در حالت و وضعیت های مختلف از بیمار گرفته میشود. روش باریوم کمی گرفتگی ایجاد میکند ولی بیمار میتواند سریعا پس از آن به فعالیت های خود برگردد. روش DCBE برای پیدا کردن پولیپ یا سرطان به خوبی کلونوسکوپی نیست ولی مزیت آن عدم استفاده از تسکین دهنده است. اشکال آن شامل سوراخ شدن با احتمال کمتر از ۱% ، قرار گرفتن در معرض تابش اشعه ایکس ، دقت کمتر و پاکسازی کامل روده است ، بعلاوه ی اینکه اگر موردی غیرعادی مشاهده شود باز کلونوسکوپی لازم خواهد بود.

CTC یا “کولونوگرافی توموگرافی کامپیوتری” که قبلا به کلونوسکوپی مجازی معروف بود از سی تی اسکن برای گرفتن تصاویر از جداره ی داخلی روده مشابه آنچه با کلونوسکوپی بدست می آید استفاده میشود. در این تست هم مثل کلونوسکوپی باید روده را کاملا پاکسازی کرد. البته نیازی به تسکین دهنده نیست ولی برای انتقال دارو یا ماده ی کنتراس سرم لازم است و باید هوا یا گاز دی اکسید کربن به رکتوم وارد شود و این باعث کمی گرفتگی روده میشود. پس از انجام تست برگشتن به فعالیت های روزمره امکان پذیر است. طبق چندین مطالعه در موسسات مختلف ، ۸۵ تا ۹۰ درصد از پولیپ ها با CTC شناسایی میشوند که این با کلونوسکوپی قابل مقایسه است. مطالعه ی خاصی روی CTC به عنوان ابزار آزمایش سرطان کلورکتال برای بیمارانی که در خطر میانگین هستند صورت نگرفته است.

مزیت اصلی CTC اینست که میتوان بطور دقیق و بصورت غیر تهاجمی و با کمترین خون ریزی یا سوراخ شدن و بدون عوارض جانبی کل جداره ی روده را مشاهده کرد ، ولی در صورت شناسایی موارد غیرعادی انجام کلونوسکوپی لازم است.

یک موضوع گیج کننده در خصوص تست CTC این است که امکان دارد موارد احتمالی و غیرعادی خارج از روده مثل سرطان یا مشکلات خونی دیگر یافت شود. البته شاید بتوان این را یک مزیت حساب کرد ولی مطالعات نشان داده اند که در ۶ تا ۲۴ درصد از موارد به آزمایشات اضافه تر نیاز خواهد شد که این موجب نگرانی و هزینه های بیشتر میشوند و غالبا بدون نتیجه. برای مثال ، در ۱۱۸ زن از بین ۲۸۶۹ نفر که CTC انجام دادند به توده در تخمدان مشکوک شد و ۸۰ نفر از آنها آزمایشات اضافه تر دادند ولی هیچ توده ی سرطانی یافت نشد.

DNA یک ماده ی ارثی در سلول های انسان است. سرطان کلورکتال و تا حدی پولیپ ها مقداری DNA به مدفوع وارد میکند و این تغییرات ناشی از سرطان قابل بررسی میباشند. برای اینکار کل مدفوع گرفته و به آزمایشگاه ارسال میگردد. طبق مطالعات انجام شده این تست ۵۳% از سرطان ها و ۱۸% از پولیپ ها را شناسایی میکند ولی این میزان ها از کلونوسکوپی بسیار پایین تر هستند و با توجه به هزینه و دقت این تست به عنوان یک تست روتین توصیه نمیشود.

چندین تست خون هم اخیرا مورد تحقیق قرار گرفته اند ولی هنوز دقت لازمه را بدست نیاورده اند.

شروع آزمایشات در چه سنی و به چه دفعات توصیه میشود؟

برای افرادی که بطور میانگین در معرض خطر هستند سن ۵۰ سالگی توصیه میشود. این میزان براساس سرطان کلورکتال در گروه های سنی مختلف است که معمولا پس از ۵۰ سالگی افزایش چشمگیر پیدا میکند.

از بین آزمایشاتی که در بالا توضیح داده شد ، تست FOBT باید هر سال همراه با سیگموئیدوسکوپی هر ۵ سال یکبار انجام شود. در صورت انتخاب کلونوسکوپی اگر اولین آزمایش عادی و علائم جدید وجود نداشته باشد ، هر ۱۰ سال یکبار کافی است. DCBE یا CTC  برای کسانیکه تحمل کلونوسکوپی ندارند هر ۵ سال یکبار توصیه میشود.

طبق یک سری مطالعات انجام شده خطر ابتلا به سرطان کلورکتال پس از اولین کلونوسکوپی نرمال بسیار کم است ، چیزی بین ۱۱ تا ۱۴ سال. برای همین یک دوره ی ۱۰ ساله بدون نیاز به تکرار در این بین توصیه شده است.  انجام آزمایش هنوز برای آن دسته بیمارانی که بطور میانگین در معرض خطر هستند مهم است.

کسانیکه سابقه ی خانوادگی سرطان کلورکتال یا پولیپ داشته اند باید در سنین پایین تر تحت آزمایشات قرار گیرند. بیمار باید بداند سابقه ی پولیپ پیش سرطانی در خانواده به اندازه ی خود سرطان مهم است و به همین خاطر باید آزمایشات را در سن ۴۰ سالگی یا ۱۰ سال زودتر از سن عضوی که دچار پولیپ یا سرطان شده شروع کند.

افرادی که چندین عضو خانوادشان دچار سرطان کلورکتال ، کبد ، مثانه ، تخمدان و رحم شده اند (مخصوصا اگر این سرطان ها در سنین پایین رخ داده) شاید در رده ی سرطان غیر-پولیپی ارثی قرار داشته باشند و باید تحت آزمایشات ژنتیکی و مشاوره قرار گیرند و کلونوسکوپی هر ۱ یا ۲ سال یکبار از سن ۲۰ تا ۲۵ اناجم دهند.

خطر ابتلا به سرطان کلورکتال برای افرادی که با “پولیپ آدنوماتوز خانوادگی” تشخیص داده شده اند بسیار بالا است و باید تحت آزمایش و مشاوره قرار بگیرند. درصورتیکه آزمایش ژنیتیکی این افراد نتیجه ی منفی داشته باشد سپس میتوانند مانند بقیه (کسانیکه با خطر میانگین مواجه اند) تحت آزمایش قرار گیرند. ولی اگر آزمایش ژنیتیکی مثبت یا بی نتیجه باشد و یا اصلا انجام نشود سپس شروع تست سیگموئیدوسکوپی در سن بلوغ  و سالیانه ضروری است.

درمورد اینکه این آزمایشات تا چه سنی ادامه یابد و یا متوقف شود هنوز توصیه ای ارائه نشده است. مطالعات فعلی شروع آزمایشات را از سن ۵۰ الی ۷۵ سالگی و ادامه آنها را براساس عوامل مختلف مانند سلامت جسمی و اینکه چه مدت دیگر اعضای خانواده زندگی کرده اند قرار داده است. در کل اینکه اکثر پزشکان نیازی به انجام آزمایش پس از ۸۰ یا ۸۵ سالگی نمی بینند.

نظارت

منظور از نظارت ، ارزیابی بیمار برای سابقه ی پولیپ یا سرطان است. افرادی که پولیپ های پیش سرطانیشان برداشته شده باید بستگی به اندازه و تعداد پولیپ های یافت شده هر ۳ تا ۵ سال کلونوسکوپی انجام دهند. اگر تعداد پولیپ ها ۱ تا ۲ عدد و کمتر از یک سانتیمتر باشد کلونوسکوپی پس از ۵ سال مناسب است. کلونوسکوپی پس از ۳ سال برای بیمارانی توصیه میشود که ۳ تا ۴ پولیپ زیر ۱ سانتیمتر یا ۱ پولیپ بالای ۱ سانتیمتر داشته باشند. اگر ۵ پولیپ کوچک یا بیشتر ، یا ۳ پولیپ بزرگ یا بیشتر وجود دارد سپس پیگیری سالیانه لازم است. مواردی که در هر کلونوسکوپی یافت میشوند ملاک خواهند بود برای فواصل زمانی بعدی  و در کل اینکه اگر پولیپ ها کم باشند و یا اصلا یافت نشوند فاصله ی زمانی بین کلونوسکوپی ها بیشتر میشود.

اگر پولیپ طی کلونوسکوپی یا جراحی کاملا برداشته نشود و نتیجه ی نمونه برداری هم خوش خیم باشد باید یک کلونوسکوپی دیگر ظرف ۳ تا ۶ ماه انجام داد. پولیپ ها باید تا جاییکه امکان دارد برداشته شوند چون با گذشت زمان خطر تبدیل و گسترش آنها به سرطان زیاد است. اگر نمیشود پولیپ را با کلونوسکوپی برداشت سپس برداشتن بخشی از روده طی جراحی لازم خواهد بود.

اکثر بیمارانی که سرطان کلورکتال شان با جراحی برداشته شده باید ظرف یک سال کلونوسکوپی انجام دهند. اگر قبل از جراحی کل روده بررسی نشده پس کلونوسکوپی ظرف ۳ تا ۶ ماه پس از جراحی لازم خواهد بود. اگر اولین بررسی و نظارت نرمال و عادی بوده پس پیگیری بعدی با کلونوسکوپی هر ۳ تا ۵ سال خواهد بود.

بیمارانی که هشت سال یا بیشتر دچار بیماری کرون یا کولیت روده میباشند باید هر ۱ یا ۲ سال یکبار کلونوسکوپی با چندین نمونه برداری انجام دهند. ارزیابی تغییرات پیش سرطانی در التهاب های بلند مدت سخت است و زمانیکه این تغییرات (بنام دیسپلازی) یافت شوند معمولا برداشت کامل روده و رکتوم توصیه میشود. میزان یافتن سرطان تهاجمی در این دسته بیماران ۶ الی ۱۰ درصد است.

پرسش از متخصص:

  • با توجه با سابقه ی شخصی و خانوادگی تا چه اندازه در خطر سرطان کلورکتال هستم؟
  • در چه سنی باید آزمایشات را شروع کنم؟
  • آیا میتوان با امنیت و هر زمان آزمایشات را متوقف کرد؟
  • چه گزینه هایی در مورد آزمایشات دارم؟
  • آزمایشات چه سودی دارند؟
  • آزمایشات چه خطرات احتمال دارند؟
  • طی کلونوسکوپی آخر پولیپ برداشته شد ، در مورد آزمایشات چه چیزی باید به اعضای خانواده ام توصیه کنم؟
clinic-colorectal1

پذیرش: از شنبه تا پنجشنبه فقط با تعیین وقت قبلی

لطفا از طریق تلفن یا فرم تعیین وقت اینترنتی نسبت به گرفتن وقت اقدام نمائید.
با تشکر.

۰۹۱۹۷۷۱۵۵۲۷ | ۰۹۱۹۷۷۱۵۵۲۸
پاسخگویی همه روزه از ساعت ۹ تا ۲۲ حتی روزهای تعطیل
آدرس: میدان ونک، خیابان ملاصدرا، خیابان پردیس، نبش زاینده رود، پلاک ۱۶ طبقه دوم

تعیین وقت اینترنتی

نام

تلفن شما (الزامی)

پیام شما

نظرات کاربران در مورد این مطلب

پاسخ دهید

ایمیل شما محفوظ خواهد ماند. موارد ضروری مشحص شده ند *

شما مجاز هستید تا از تگ های HTML زیر استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

پاک کردن ارسال